خداناباوری نو

خداناباوری نو


خداناباوری نو اصطلاحی ژورنالیستی برای توصیف تفکرات ترویج شده توسط خداناباوران قرن بیست و یکم است. این رویکرد جدید، توسط منتقدین دین و تفکر دینی توسعه یافته است. متفکران و نویسندگان مدافع این دیدگاه، اعتقاد دارند که خرافات، دین و بی‌منطقی را نباید به سادگی تحمل کرد بلکه هرگاه تفکر دینی در حکومت، آموزش و سیاست نفوذ می‌کند باید با انتقاد و افشاگری به مقابله با آن پرداخت.

خداناباوری نو در انسان‌گرایی سکولار و ضدخدایی ریشه دارد و اغلب با آن هم‌پوشانی دارد به خصوص در انتقاد از آنچه بسیاری خداناباوران نو، القا به کودکان و استمرار بخشی به ایدئولوژی‌های فراطبیعی می‌دانند

images

http://bikhoda.persianblog.com

bikhodae.blogspot.com

http://bidin2016.blogspot.co.uk

آلن دٍ بًتونAlain de Botton

Alain de Botton
آلن دٍ بًتون: نسخه دوم خدا ناباوری یا انکار وجود خدا


f076b40cf5edbc49c2ca06333cb77a8f377ecf4f_1600x1200

یکی از رایج ترین شیوه های تقسیم جهان این است، کسانی که ایمان آورده اند و کسانی که ایمان نیاورده اند — یکی از رایج ترین شیوه های تقسیم جهان این است، کسانی که ایمان آورده اند و کسانی که ایمان نیاورده اند — یکی از رایج ترین شیوه های تقسیم جهان این است، کسانی که ایمان آورده اند و کسانی که ایمان نیاورده اند — خدا باوران و خدا ناباوران. و در دهه گذشته و یا بیشتر، این کاملا روشن بوده که معنی خداناباوری چیست. این کاملا روشن بوده که معنی خداناباوری چیست. برخی از خدا ناباوران پر آوازه اشاره بر این کرده اند که ، برخی از خدا ناباوران پر آوازه اشاره بر این کرده اند که ، نه نتها دین اشتباه است ، بلکه این مسخره نیز هست. نه نتها دین اشتباه است ، بلکه این مسخره نیز هست. این افراد که خیلی از آنها در شمال آکسفورد زندگی میکردند، استدلال کرده اند– آنها استدلال کرده اند که باور به خدا با اعتقاد به جن و پری یکسان و برابر است و اساسا تمام آن چیزی شبیه یک بازی کودکانه است. و اساسا تمام آن چیزی شبیه یک بازی کودکانه است.

0:50فکر میکنم که این خیلی ساده است. فکر میکنم که این خیلی ساده است که کل مذهب را بدین شیوه رد کنیم. فکر میکنم که این خیلی ساده است که کل مذهب را بدین شیوه رد کنیم. به همان سادگی که به یک ماهی در یک بشکه تیراندازی کنیم. چیزی که امروز میخواهم گفتگوی آن را آغاز کنم شیوه جدیدی ازخداناباوریست– چیزی که امروز میخواهم گفتگوی آن را آغاز کنم شیوه جدیدی ازخداناباوریست– اگر موافق باشید، نسخه جدیدی از خداناباوری است که میتوانیم آن را نسخه دوم خداناباوری بنامیم. نسخه دوم خدا ناباوری چیست؟ خوب این با یک فرضیه بسیار بنیادی شروع میشود: البته که خدا وجود ندارد. البته که خدایان یا ارواح مافوق طبیعه و یا فرشتگان و غیره وجود ندارند. البته که خدایان یا ارواح مافوق طبیعه و یا فرشتگان و غیره وجود ندارند. حال اجازه دهید به جلو برویم؛ این پایان داستان نیست، این اول اول این داستان است.

1:27من علاقمند به نوعی از حوزه ( تفکری) که در امتداد این خط فکر میکند، هستم: من علاقمند به نوعی از حوزه ( تفکری) که در امتداد این خط فکر میکند، هستم: که فکر میکند، «من نمی توانم اینگونه چیزها را باور کنم. این نظریه و تعالیم را نمی توانم باور کنم. فکر نمی کنم این نظریه ها و تعالیم درست باشند. ولی، » یک ولی بسیار مهم، » من عاشق سرودهای مسیحی هستم. من واقعا هنر نقاشی «مانتگنا – نقاشی مسیح» را دوست دارم. من واقعا دوست دارم که کلیساهای قدیمی تماشا کنم. من واقعا دوست دارم کتاب عهد عتیق را ورق بزنم.» هر چه که میخواهد باشد، میدونید چی میگم– هر چه که میخواهد باشد، میدونید چی میگم– افرادی که مجذوب تشریقات و آئین مذهبی، اخلاق و جنبه‌های همگانی دین هستند، اما این نظریه و تعالیم را تحمل نمی توانند بکنند. تا این زمان، این افراد که با یک انتخاب ناخوشایندی مواجه بوده‌اند. این تقریبا مثل این میماند که شما این نظریه را می پذیرید و سپس همه چیزهای خوب این را خواهید داشت، یا این نظریه را رد میکنید و در نوعی از لم یزرع معنوی تحت راهبری سی ان ان و والمارت زندگی می کنند. یا این نظریه را رد میکنید و در نوعی از لم یزرع معنوی تحت راهبری سی ان ان و والمارت زندگی می کنند.یا این نظریه را رد میکنید و در نوعی از لم یزرع معنوی تحت راهبری سی ان ان و والمارت زندگی می کنند.

2:16خُب این انتخاب سختی است. فکر نمی کنم ما باید چنین انتخابی را بکنیم. من فکر میکنم راه جایگزین دیگری نیز وجود دارد. من فکر میکنم راه هایی برای برداشت کردن از دین وجود دارد — و من در کار برداشت از جنبه‌های دینی هم با احترام هستم و هم بی دین — و من در کار برداشت از جنبه‌های دینی هم با احترام هستم و هم بی دین — اگر شما به دین باور ندارید، هیچ چیز اشتباه وغلطی از برداشت و ترکیب ازدین با بیرون کشیدن بهترین جنبه دین ، نیست. اگر شما به دین باور ندارید، هیچ چیز اشتباه وغلطی از برداشت و ترکیب ازدین با بیرون کشیدن بهترین جنبه دین ، نیست. اگر شما به دین باور ندارید، هیچ چیز اشتباه وغلطی از برداشت و ترکیب ازدین با بیرون کشیدن بهترین جنبه دین ، نیست. و برای من نسخه دوم خدا ناباوری درباره هر دو اینهاست. و برای من نسخه دوم خدا ناباوری درباره هر دو اینهاست. همانطور که گفتم، با احترام و با بی دینی ادیان را بررسی میکنم و میپرسم، «از چه چیزی در این دین می توانیم استفاده می کنیم؟» جهان سکولار پر از چاله است. میخواهم بگویم که ما به شدت و بطور نادرستی سکولار و از دین جدا شده ایم. یک مطالعه کامل از دین میتواند به ما بینشی همه جانبه از حوزه‌هایی از زندگی که خوب پیش نمیروند بدهد. یک مطالعه کامل از دین میتواند به ما بینشی همه جانبه از حوزه‌هایی از زندگی که خوب پیش نمیروند بدهد. یک مطالعه کامل از دین میتواند به ما بینشی همه جانبه از حوزه‌هایی از زندگی که خوب پیش نمیروند بدهد. و علاقمندم امروز به چند مورد آنها بپردازم.

3:02علاقمندم با آموزش و پرورش شروع کنم. آموزش و پرورش حوزه ایست که دنیای سکولار و جدا شده از دین واقعا به آن باور دارد. آموزش و پرورش حوزه ایست که دنیای سکولار و جدا شده از دین واقعا به آن باور دارد. هنگامی که فکر میکنیم چگونه دنیا مکان بهتری کنیم، به آموزش و پرورش و تحصیلات فکر میکنیم؛ جایی که پول زیادی صرف آن کردیم. هنگامی که فکر میکنیم چگونه دنیا مکان بهتری کنیم، به آموزش و پرورش و تحصیلات فکر میکنیم؛ جایی که پول زیادی صرف آن کردیم. تحصیلات نه تنها به ما مهارتهای تجاری و صنعتی میدهد، بلکه ما را افراد بهتری هم میکند. تحصیلات نه تنها به ما مهارتهای تجاری و صنعتی میدهد، بلکه ما را افراد بهتری هم میکند. شما میدونید که سخنرانی شروع دوره و پایان دوره به چه صورته، در آن سخنرانی‌های پر احساس تحصیلات و فرایند تحصیل — بخصوص در تحصیلات رده بالا — از ما انسانهای شرافتمند تر و بهتری میسازد. این یک ایده بسیار دوست داشتنی است. جالبه که این از کجا آمده.

3:34در ابتدای قرن نوزدهم، در غرب اروپا حضورمردم در کلیساها به شدت شروع به کاهش گذاشت.و مردم از این موضوع وحشت زده شده بودند. در ابتدای قرن نوزدهم، در غرب اروپا حضورمردم در کلیساها به شدت شروع به کاهش گذاشت.و مردم از این موضوع وحشت زده شده بودند. در ابتدای قرن نوزدهم، در غرب اروپا حضورمردم در کلیساها به شدت شروع به کاهش گذاشت.و مردم از این موضوع وحشت زده شده بودند. آنها از خود سوالات زیر را پرسیدند. آنه گفتند، مردم کجا میتوانند اخلاق را بیابند، در کجا میتوانند راهبر و رهنمود را پیدا کنند، و کجا میتوانیم منابع تسلای خاطر را بیابیم؟ از صداهای با نقوذان و قدرتمندان (خردمندان) یک پاسخ آمد. آنها گفتند فرهنگ. برای رهنمود، برای تسلا و برای اخلاق می بایستی به فرهنگ نگاه کنیم. برای رهنمود، برای تسلا و برای اخلاق می بایستی به فرهنگ نگاه کنیم. اجازه دهید به نمایشنامه های شکسپیر، گفتگوی افلاطون، در داستان جین آستین، نگاه کنیم. اجازه دهید به نمایشنامه های شکسپیر، گفتگوی افلاطون، در داستان جین آستین، نگاه کنیم. در آن ما تعداد زیادی حقایق را می یابیم که میتوانستیم آنها را در قبلا در انجیل سنت جان بیابیم. در آن ما تعداد زیادی حقایق را می یابیم که میتوانستیم آنها را در قبلا در انجیل سنت جان بیابیم. و گمان میکنم این ایده زیبا و درستی است. آنها میخواستند فرهنگ را جایگزین کتاب مقدس کنند. و این ایده قابل قبولی است. و همچنین ایده ای است که ما آنرا فراموش کرده‌ایم.

4:21اگر به یک دانشگاه خوب رفته باشید– فرض کنیم به هاروارد و یا آکسفورد یا کمبریج رفته باشید– و بگوئید ، «من اینجا آمده ام زیرا من در جستجوی اخلاق، رهنمود و تسلا هستم: و بگوئید ، «من اینجا آمده ام زیرا من در جستجوی اخلاق، رهنمود و تسلا هستم: می خواهم بدانم چکونه زندگی کنم،» آنها به شما راه تیمارستان را به شما نشان خواهند داد. و به سادگی معلوم است که بزرگترین و بهترین اتیسیتوهای آموزش عالی ما به دنبال این موضوع نیستند. و به سادگی معلوم است که بزرگترین و بهترین اتیسیتوهای آموزش عالی ما به دنبال این موضوع نیستند. چرا؟ آنها گمان نمیکنند که ما به این( آموزش اخلاق در دانشگاه) نیاز داشته باشیم. آنها گمان نمیکنند ما نیازمند فوری به این مساعدت ها هستیم. آنها ما را بالغ ، بالغان منطقی میبینند. چیزی که ما نیاز داریم اطلاعات است. ما به اطلاعات نیازمندیم، ما به کمک نیازمند نیستیم.

4:50بدون شک ادیان از جای بسیار متفاوتی شروع کردند. همه ادیان، ادیان اصلی، به اشکال مختلف ما را کودکان مینامند. همه ادیان، ادیان اصلی، به اشکال مختلف ما را کودکان مینامند. و باورداند مثل کودکان، ما به کمک و مساعدت شدید نیازمندیم. و باورداند مثل کودکان، ما به کمک و مساعدت شدید نیازمندیم. ما به زور خودمون رو جمع و جور میکنیم. شاید فقط من اینطوریم، شاید شما هم اینطوری هستید. ولی به هرحال، ما به زور خودمون رو جمع و جور میکنیم. وما به کمک نیاز داریم. البته که ما به کمک نیازمندیم. بنابر این ما به رهنمود نیاز داریم و ما به آموزش تعلیمی نیازمندیم.

5:14میدانید که در قرن هجدهم در انگلستان، بزرگترین واعظ، بزرگترین واعظ مذهبی مردی به نام جان وسلی بود، که به نقاط شمال و جنوب این کشور رفت و موعظه کرد، مردم را برای اینکه چگونه زندگی کنند ، راهنمایی کرد. او موعظه های خود را بر پایه وظایف والدین به فرزندانشان و فرزندانش به والدینشان، او موعظه های خود را بر پایه وظایف والدین به فرزندانشان و فرزندانش به والدینشان، وظایف ثروتمندان به فقرا و فقرا به ثروتندان ارائه کرد. او همواره تلاش میکرد که در میان واعظه هایش به مردم بگوید که چگونه زندگی کنند، او همواره تلاش میکرد که از طریق واعظه هایش به مردم بگوید که چگونه زندگی کنند، انتقال مذهب از رسانه ای کلاسیک.

5:37ما ایده موعظه را رها کرده ایم اگر شما به افراد لیبرال مدرن بگوئید، «هی ، نظرت در مورد موعظه کردن چیه؟ آنها خواهند گفت ، نه، نه، ما یه این چیزها نیاز نداریم. من فردی مستقلم، فردی منحصر بفرد و مستقل. تفاوت بین یک موعظه و سخنرانی مدرنی که ما بشکل سکولار ارائه میدهیم چیست؟ تفاوت بین یک موعظه و سخنرانی مدرنی که ما بشکل سکولار ارائه میدهیم چیست؟ خوب یک موعظه میخواهد زندگی شما را تغییر دهدو یک سخنرانی میخواهد کمی ازاطلاعات به شما بدهد. و گمان کنم ما میبایستی به موعظه های سنتی برگردیم. موعظه سنتی به شدت با ارزشند زیرا ما نیازمند به راهبری و رهنمود، اخلاق و تسلا هستیم– و دین‌ها این را می دانند. موعظه سنتی به شدت با ارزشند زیرا ما نیازمند به راهبری و رهنمود، اخلاق و تسلا هستیم– و دین‌ها این را می دانند. موعظه سنتی به شدت با ارزشند زیرا ما نیازمند به راهبری و رهنمود، اخلاق و تسلا هستیم– و دین‌ها این را می دانند. موعظه سنتی به شدت با ارزشند زیرا ما نیازمند به راهبری و رهنمود، اخلاق و تسلا هستیم– و دین‌ها این را می دانند.

6:09موضوع دیگر در مورد تحصیلات: ما تمایل به باور این داریم که اگر در دنیای سکولار مدرن شما یک چیزی را یکبار به کسی بگوید، او آنها را به خاطر میسپارد. ما تمایل به باور این داریم که اگر در دنیای سکولار مدرن شما یک چیزی را یکبار به کسی بگوید، او آنها را به خاطر میسپارد.آنها را در یک کلاس بنشانید در سن بیست سالگی درباره افلاطون با آنها صحبت کنید، سپس وقتی برای ۴۰ سال آنها را برای حرفه مشاور مدیریت بیرون بفرستیدشان، آنها همه آن درسها را به خاطر دارند. سپس وقتی برای ۴۰ سال آنها را برای حرفه مشاور مدیریت بیرون بفرستیدشان، آنها همه آن درسها را به خاطر دارند. در نظر مذهبیون » بی معنا است» شما برای حفظ درس نیاز به ۱۰ بار تکرارآن در روز دارید.بنابر این زانو بزن و این را تکرار کن.» این چیزیست که همه ادیان به ما میگویند: «زانو بزن و ۱۰ تا ۱۵ بار در روز این را بازگویی و تکرار کن.» در غیر اینصورت ذهنمان مانند غربال است.

6:37مذهب فرهنگ بازگویی و تکرار است آنها حقیقت‌های بزرگ را دوباره و دوباره و دوباره تکرار میکنند. ما از تکرار خسته میشویم. ما همواره میگویم » به ما چیز جدیدی بده « » چیز جدید بهتر از قدیمی باشد.» اکر من به شما بگویم ،» بسیار خوب، ما در تد چیز جدیدی به شما نمیدهیم. و ما فقط چیزهای قدیمی را ارائه میدهیم و آنها را پنج بار تماشا کنید زیرا آنها واقعا درست هستند. ما قصد داریم پنج بار سخنرانی الیزابت گیلبرت را ببینیم زیرا چیزی که او گفته بسیار هوشمندانه است.» شما احساس گول خوردن میکنی. ولی اگر ذهنی مذهبی داشته باشید چنین احساسی را نمیکنید.

7:01کار دیگری که مذهب میکند زمان را سازماندهی و مرتب میکند. کار دیگری که مذهب میکند زمان را سازماندهی و مرتب میکند. ادیان اصلی به ما تقویم میدهند. یک تقویم چیست؟ یک نقویم راهی است برای حصول اطمینان ازاینکه، با ایده های معین و مهمی در طول سال برخورد کنیم. یک نقویم راهی است برای حصول اطمینان ازاینکه، با ایده های معین و مهمی در طول سال برخورد کنیم. در وقایع ترتیبی کاتولیک، تقویم کاتولیک، در پایان ماه مارس ما درباره سنت جروم در وقایع ترتیبی کاتولیک، تقویم کاتولیک، در پایان ماه مارس ما درباره سنت جروم و خصوصیات انسانی اش ، خوبیها هایش و سخاوتش به فقرا فکر میکنید. و خصوصیات انسانی اش ، خوبیها هایش و سخاوتش به فقرا فکر میکنید. شما این را اتفاقی انجام نمیدهید: شما اینکار را میکنید چونکه شما راهبری و هدایت شده اید به این کار. امروزه ما به این شیوه فکر نمیکنیم. در دنیای سکولار ما فکر میکنیم،»اگر یک ایده مهم است، من با آن برخورد خواهم کرد. و من با آن همسو خواهم شد.» دنیای ادیان میگوید ، این بی معنا و مهمل است. دیدگاه مذهبی میگوید ما به تقویم نیاز داریم، ما نیاز داریم که به زمان ساختار دهیم، ما نیاز داریم وقایع را همزمان کنیم. دیدگاه مذهبی میگوید ما به تقویم نیاز داریم، ما نیاز داریم که به زمان ساختار دهیم، ما نیاز داریم وقایع را همزمان کنیم. همچنین ( تقویم) برای سراسر سال می آید به شیوه ای که ادیان بصورت منطقی پیرامون احساسات مهم تنطیم کرده اند. همچنین ( تقویم) برای سراسر سال می آید به شیوه ای که ادیان بصورت منطقی پیرامون احساسات مهم تنطیم کرده اند. همچنین ( تقویم) برای سراسر سال می آید به شیوه ای که ادیان بصورت منطقی پیرامون احساسات مهم تنطیم کرده اند.

7:46ماه را فرض کنید. بسیار پر اهمیت است که به ماه نگاه کنید. وقتی که به ماه نگاه می کنید، فکر میکنید، » من بسیار کوچک هستم. مشکل من چیست؟» وقتی که به ماه نگاه می کنید، فکر میکنید، » من بسیار کوچک هستم. مشکل من چیست؟» این چیزها را بر چشم انداز و دیدگاه و غیره و غیره تنطیم میکند. ما باید به ماه بکرات نگاه کنیم. ما نگاه نمیکنیم. چرا نگاه نمیکنیم؟ چیزی وجود ندارد که به ما بگوید «به ماه نگاه کن.» اما اگر شما یک بودایی ذن باشید در وسط سپتامبر، به تو دستور داده شده که از خانه بیرون بروید، و میز شرعی بچینید و «تسکیمیTsukimi» را جشن بگیرید به تو دستور داده شده که از خانه بیرون بروید، و میز شرعی بچینید و «تسکیمیTsukimi» را جشن بگیرید جایی که به شما اشعاری داده میشود که به احترام ماه ، گذر زندگی و نااستواری زندگی که میبایستی به خاطر بسپرید را بخوانید. جایی که به شما اشعاری داده میشود که به احترام ماه ، گذر زندگی و نااستواری زندگی که میبایستی به خاطر بسپرید را بخوانید. جایی که به شما اشعاری داده میشود که به احترام ماه ، گذر زندگی و نااستواری زندگی که میبایستی به خاطر بسپرید را بخوانید. بهت کیک برنج داده میشود. و ماه و انعکاس نور ماه محل امنی در قلب شما خواهند داشت . و ماه و انعکاس نور ماه محل امنی در قلب شما خواهند داشت . و این بسیار خوب است.

8:22چیز دیگری که ادیان واقعا به آن آگاهند خوب صحبت کردن است– من در این کار خیلی خوب نیستم– اما فصاحت و بلاغت قطعا کلید ادیان هستند. در دنیای سکولار، شما میتوانید به دانشگاه بروید و یک سخنران ضعیف باشید و با این وجود شما میتوانید شغل موفقی داشته باشید. در دنیای سکولار، شما میتوانید به دانشگاه بروید و یک سخنران ضعیف باشید و با این وجود شما میتوانید شغل موفقی داشته باشید. اما دنیای مذاهب به این شیوه فکر نمیکند. چیزی را که میگويید نیاز به پشتوانه ای واقعا قانع کننده ، برای گفتن دارد. چیزی را که میگويید نیاز به پشتوانه ای واقعا قانع کننده ، برای گفتن دارد.

8:42بنابر این اگر شما به یک کلیسای پنتاکاستالیست افریقایی-آمریکایی در جنوب آمریکا بروید بنابر این اگر شما به یک کلیسای پنتاکاستالیست افریقایی-آمریکایی در جنوب آمریکا بروید و به نحوه صحبت کردن آنها گوش کنید، میگویید، آه خدای من، آنها بسیار خوب صحبت میکنند. و به نحوه صحبت کردن آنها گوش کنید، میگویید، آه خدای من، آنها بسیار خوب صحبت میکنند. بعد از هر نظر قانع کننده ای، مردم میگویند،» آمین ، آمین، آمین» و در پایان هر بند کوبنده ای مردم میایستند . میگویند» سپاسگزاریم عیسی، سپاسگزاریم مسیح سپاسگزاریم ای ناجی.» و در پایان هر بند کوبنده ای مردم میایستند . میگویند» سپاسگزاریم عیسی، سپاسگزاریم مسیح سپاسگزاریم ای ناجی.» اگر ما اینکار را مثل آنها انجام دهیم–بیایید اینکار را نکنیم، اما اگر ما اینکار را میکردیم– من احتمالا چیزی شبیه این بگویم، «فرهنگ باید جایگزین کتاب مقدس شود. « و شما بگوئید، «آمین ، آمین ، آمین.» و در پایان سخنرانیم، شما بر پا خیزید و بگوئید، » سپاسگزاریم پلاتو، سپاسگزاریم شکسپیر و سپاسگزاریم آستین.» و در پایان سخنرانیم، شما بر پا خیزید و بگوئید، » سپاسگزاریم پلاتو، سپاسگزاریم شکسپیر و سپاسگزاریم آستین.» و احتمالا میدانیم که یک ریتم واقعی داریم. بسیار خوب. بسیار خوب . این به اینجا خواهیم رسید.

9:16( تشویق تماشاگران)

9:18چیز دیگری که ادیان میدانند این است که ما تنها مغز نیستیم، ما بدن هم هستیم. چیز دیگری که ادیان میدانند این است که ما تنها مغز نیستیم، ما بدن هم هستیم. هنگامی که درسی را به ما آموزش میدهند، آها اینکار را از طریق بدن انجام میدهند. هنگامی که درسی را به ما آموزش میدهند، آها اینکار را از طریق بدن انجام میدهند. خُب برای مثال، ایده یهودیان در مورد بخشایش را فرض کنید. خُب برای مثال، ایده یهودیان در مورد بخشایش را فرض کنید. یهودیان به بخشایش بسیار علاقه دارند و اینکه چگونه ما باید از نو و تازه بودن را شروع کنیم. یهودیان به بخشایش بسیار علاقه دارند و اینکه چگونه ما باید از نو و تازه بودن را شروع کنیم. آنها فقط برای ما موعظه نمیکنند. آنها تنها کتاب و یا سخنرانی در این باره به ما نمیدهند. آنها به ما میگویند که غسل کنیم. بنابر این درجوامع یهودی ارتودکس، هر جمعه شما به «خزینه Mikveh»میروید. خودت را در آب غوطه ور می کنید، و یک رفتار فیزیکی پشتوانه ایده ای فلسفیست. خودت را در آب غوطه ور می کنید، و یک رفتار فیزیکی پشتوانه ایده ای فلسفیست. ما تمایلی با این کار نداریم. ایده های ما در یک حوزه هستند و رفتار ما با بدنمان در حوزه دیگریست. ادیان در این راه شگفت انگیند و تلاش میکنند که این دو را ترکیب کنند.

9:55حالا اجازه دهید به هنر نگاه کنیم. هنر در چیزیست که در دنیای سکولا ما در باره آن بسیار فکر میکنیم. ما فکر میکنیم هنر بسیار بسیار مهم است.هنر در چیزیست که در دنیای سکولا ما در باره آن بسیار فکر میکنیم. ما فکر میکنیم هنر بسیار بسیار مهم است. بسیاری از ثروتهای مازاد ما به موزه های میرود. گاهی میشنویم که موزه ها کلیساهای جامع جدید و یا کلیساهای جدید ما هستند. گاهی میشنویم که موزه ها کلیساهای جامع جدید و یا کلیساهای جدید ما هستند. شما شنیده اید که گفته اند. گمان میکنم در اینجا پتانسیل وجود دارد اما این ما خودمان را بسیار دست کم گرفتیم و پائین آوردیم. گمان میکنم در اینجا پتانسیل وجود دارد اما این ما خودمان را بسیار دست کم گرفتیم و پائین آوردیم. و دلیل اینکه ما خودمان را دست کم گرفتیم و پائین آوردیم این است که ما بدرستی چگونگی نگاه ادیان به هنر را مطالعه نکردیم. و دلیل اینکه ما خودمان را دست کم گرفتیم و پائین آوردیم این است که ما بدرستی چگونگی نگاه ادیان به هنر را مطالعه نکردیم. و دلیل اینکه ما خودمان را دست کم گرفتیم و پائین آوردیم این است که ما بدرستی چگونگی نگاه ادیان به هنر را مطالعه نکردیم.

10:25دو ایده واقعا بد که درهوای جهان مدرن معلق است که مانع استعداد مان برای جلب قدرت از هنر میشود: دو ایده واقعا بد که درهوای جهان مدرن معلق است که مانع استعداد مان برای جلب قدرت از هنر میشود: اولین ایده این است که هنر نمی بایستی برای جلب هنر باشد– این ایده مسخره ایست– ایده اینکه هنر باید در یک حباب کیمیا زندگی کند و نباید برای این جهان که سرشار از مشکلات است تلاشی کند. ایده اینکه هنر باید در یک حباب کیمیا زندگی کند و نباید برای این جهان که سرشار از مشکلات است تلاشی کند. بیشتر از این نمیتوانم مخالف باشم. چیز دیگری که ما باور داریم این است که هنر نمیبایستی خود را توضیح و شرح دهد، هنرمندان نمیبایستی بگویند که این (هنر) بر چه پایه ای بنا شده است، زیرا اگر این را بگوید، ممکن است جذابیت آن ( کار هنری را) را از بین ببرد و ممکن است ما این را بسیار ساده بیابیم. زیرا اگر این را بگوید، ممکن است جذابیت آن ( کار هنری را) را از بین ببرد و ممکن است ما این را بسیار ساده بیابیم. و این دلیل که هنگامی کا ما در یک موزه ها هستیم احساس مشترکی داریم– اجازه بدهید اعتراف کنیم– » من نمی دانم این( کار هنری) در مورد چیست.» اما اگر ما افرادی جدی باشیم، ما این اعراف نمیکنیم اما این احساس تعجب ساختاری برای هنر معاصر است. اما این احساس تعجب ساختاری برای هنر معاصر است.

11:06حال آنکه ادیان نگرش بسیار عاقلانه تری به هنر دارند. آنها هیچ ابایی از گفتن اینکه هنر درباره چیست را ندارند. در همه مذاهب بزرگ هنر در مورد دو چیز است. اولی، این تلاش میکند که به شما یادآوری کند که در اینجا چه چیزی برای دوست داشتن است اولی، این تلاش میکند که به شما یادآوری کند که در اینجا چه چیزی برای دوست داشتن است. و دومی، این تلاش میکند به شما یادآور شود که در اینجا چه چیزی برای ترس و برای نفرت است. و دومی، این تلاش میکند به شما یادآور شود که در اینجا چه چیزی برای ترس و برای نفرت است. و هنر همین است. هنر برخورد احشایی با مهم ترین ایده های ایمان و مذهب شماست. بنابراین همانطور که در اطراف یک کلیسا یا مسجد یا کلیسای جامع را میروید،بنابراین همانطور که در اطراف یک کلیسا یا مسجد یا کلیسای جامع را میروید، چیزی که شما برای جذب آن تلاش میکنید، شما در حال جذب کردن آن هستید، از طریق چشمان تان، از طریق حواس تان، حقیقتی است که از طریق ذهن تان به شما میرسد.

11:35اساسا این تبلیغ است. رامبراند ( نقاش هلندی) مبلغ دیدگاه مسیحی است. رامبراند ( نقاش هلندی) مبلغ دیدگاه مسیحی است. واژه » تبلیغ» زنگهای خطر را بکار میاندازد. ما در مورد هیتلر و یا استالین فکر میکنیم . الزاما فکر نمیکنیم. تبلیغ شیوه ای ادبی برای احترام به چیزیست. و اگر آن چیز خوبیست، با آن هیچ مشکلی وجود ندارد.

11:51نظر من این است که موزه باید از مذاهب الگو بگیرند. و آنها باید مطمئن شوند هنگامی که شما وارد موزه میشوید– اگر من متصدی یک موزه بودم، من یک فضایی برای عشق و فضایی برای سخاوت و بخشایش ایجاد میکردم. اگر من متصدی یک موزه بودم، من یک فضایی برای عشق و فضایی برای سخاوت و بخشایش ایجاد میکردم. همه کارهای هنری درباره چیزهایی با ما صحبت میکنند. و اگر ما قادر بودیم که فضایی را( در موزه ها) ایجاد کنیم که میتوانست در سراسر این آثار به ما بگوید که این هنرها را برای محکم کردن این ایده در ذهنتان بکار بگیرید ، که میتوانست در سراسر این آثار به ما بگوید که این هنرها را برای محکم کردن این ایده در ذهنتان بکار بگیرید ، که میتوانست در سراسر این آثار به ما بگوید که این هنرها را برای محکم کردن این ایده در ذهنتان بکار بگیرید ، ما خیلی بیشتر از این هنر دریافت میکردیم. هنر خواهد وظیفه ای را انتخاب میکنید که قبلا داشته است و ما به دلیل برخی ازایده های اشتباه از آن غفلت کردیم. هنر خواهد وظیفه ای را انتخاب میکنید که قبلا داشته است و ما به دلیل برخی ازایده های اشتباه از آن غفلت کردیم. هنر باید یکی از این ابزارهایی باشد که ما توسط آن جامعه مان را اصلاح و بهبود ببخشید. هنر باید یکی از این ابزارهایی باشد که ما توسط آن جامعه مان را اصلاح و بهبود ببخشید. هنر باید آموزشی و تعلیم دهند باشد.

12:27اجازه دهید در مورد چیز دیگری صحبت کنیم. مردم در دنیای مدرن، در دنیای سکولار، کسانی که علاقمند به مسائل و موضوع مربوط به روح ،مردم در دنیای مدرن، در دنیای سکولار، کسانی که علاقمند به مسائل و موضوع مربوط به روح ، و مسائل مربوط به ذهن ، وتوجه بالایی به ضمیرشان دارند، به افرادی منزوی و جدا شده گرایش مییابند. و مسائل مربوط به ذهن ، وتوجه بالایی به ضمیرشان دارند، به افرادی منزوی و جدا شده گرایش مییابند. و مسائل مربوط به ذهن ، وتوجه بالایی به ضمیرشان دارند، به افرادی منزوی و جدا شده گرایش مییابند. آنها شاعران، فیلسوفان ،عکاسان و سازندگان فیلم هستند. و گرایش دارند که خودشان باشند. آنها صنایع کوچک و خرد ما هستند. آنها افراد آسیب پذیر، شکنند و تنهایی هستند. و آنها را افسرده و غمگین در درون خودشان هستند . و واقعا نمیتوانند تغییر زیادی ایجاد کنند.

12:52حال به ادیان فکر کنید، به سازماندهی ادیان فکر کنید. ادیان سازمان یافته چه میکننند؟ آنها گروه میشوند و موسسات تشکیل میدهند. و همه اینها نوعی مزیت است. اول از همه، مقیاس آن توان و قدرت آنهاست. بر اساس گزارش وال استریت، کلیسای کاتولیک ۹۷ میلیارد دلار سال گذشته پول برداشت کرد. بر اساس گزارش وال استریت، کلیسای کاتولیک ۹۷ میلیارد دلار سال گذشته پول برداشت کرد. این مکانیسم عظیمی است. آنها همکارو همدست هستند، آنها نام شناخته شده دارند، ، چند ملیتی، و به شدت منظم هستند. آنها همکارو همدست هستند، آنها نام شناخته شده دارند، ، چند ملیتی، و به شدت منظم هستند.

13:16همه آنها با کیفیت بسیار بالا هستند. ما رابطه همکای آنها را برسمیت شناخته ایم. شرکتها در بسیاری زمینه ها خیلی مشابه ادیان هستند، به جزء اینکه آنها درته و سطح پائین از هرم نیاز مردم قرار گرفته اند شرکتها در بسیاری زمینه ها خیلی مشابه ادیان هستند، به جزء اینکه آنها درته و سطح پائین از هرم نیاز مردم قرار گرفته اند آنها به ما کفش و خودرو میفروشند. در حالی که افرادی که به ما چیزهای گرانبها را میفروشند – درمانگران، شاعران – تنها و منزویند و هیچ قدرتی ندارند. در حالی که افرادی که به ما چیزهای گرانبها را میفروشند – درمانگران، شاعران – تنها و منزویند و هیچ قدرتی و هیچ توانایی ندارند. در حالی که افرادی که به ما چیزهای گرانبها را میفروشند – درمانگران، شاعران – تنها و منزویند و هیچ قدرتی و هیچ توانایی ندارند. در حالی که افرادی که به ما چیزهای گرانبها را میفروشند – درمانگران، شاعران – تنها و منزویند و هیچ قدرتی و هیچ توانایی ندارند. خُب ادیان برجسته ترین مثالی از یک نهاد هستند که برای چیزهایی در ذهن ، در حال مبارزه هستند. خُب ادیان برجسته ترین مثالی از یک نهاد هستند که برای چیزهایی در ذهن ، در حال مبارزه هستند. شاید ما با آنچه که ادیان میخواهن به ما آموزش دهند موافق نباشیم، اما میتوانیم شیوه های سازماندهی آنها که با آن کار میکنند، را تحسین کنیم. شاید ما با آنچه که ادیان میخواهن به ما آموزش دهند موافق نباشیم، اما میتوانیم شیوه های سازماندهی آنها که با آن کار میکنند، را تحسین کنیم. شاید ما با آنچه که ادیان میخواهن به ما آموزش دهند موافق نباشیم، اما میتوانیم شیوه های سازماندهی آنها که با آن کار میکنند، را تحسین کنیم.

13:47تنها کتاب را در نظر بگیرید، نویسندگان کتاب افراد منفردی هستند که چیزی را قصد ندارند تغییر دهند. تنها کتاب را در نظر بگیرید، نویسندگان کتاب افراد منفردی هستند که چیزی را قصد ندارند تغییر دهند. ما نیازداریم که با یکدیگر همراه و گروه شویم. اگر میخواهید جهان را تغییر دهید، باید گروه شوید، باید همدست و شریک شوید. و این کاریست که ادیان میکنند. همانطور که گفتم آنها چند ملیتی هستند. نام ثبت شده دارند، هویتی کاملا روشن دارند، بنابر این در این دنیای پر هیاهو گم نمیشوند. نام ثبت شده دارند، هویتی کاملا روشن دارند، بنابر این در این دنیای پر هیاهو گم نمیشوند. چیزی هست که میبایستی از آنها یاد گرفت.

14:08میخواهم جمع بندی و نتیجه گیری کنم. واقعا میخواهم بگویم این است که برای خیلی از شما که در حوزهای دیگر فعالیت دارید، واقعا میخواهم بگویم این است که برای خیلی از شما که در حوزهای دیگر فعالیت دارید، چیزی از مثال مذهب برای یادگیری هست –حتی اگر شما به هیچ یک از آنها باور نداشته باشید. چیزی از مثال مذهب برای یادگیری هست –حتی اگر شما به هیچ یک از آنها باور نداشته باشید. اگر شما درگیر هر چیز جمعی هستید، که تعداد افراد زیادی با هم جمع کرده چیزهایی در مذهب برای شما وجود دارد. اگر شما درگیر هر چیز جمعی هستید، که تعداد افراد زیادی با هم جمع کرده چیزهایی در مذهب برای شما وجود دارد. اگر شما درگیر هر چیز جمعی هستید، که تعداد افراد زیادی با هم جمع کرده چیزهایی در مذهب برای شما وجود دارد. اگر شما به هر طریقی درگیر صنعت سفر هستید ، به حج نگاه کنید . اگر شما به هر طریقی درگیر صنعت سفر هستید ، به حج نگاه کنید . خیلی به دقت به حج و زیارت نگاه کنید. ما شروع به خراشیدن سطح آنچه سفر میتواند باشد نکرده ایم و در مرحله مقدمانی هستیم زیرا آنگونه که مذاهب با سفربرخورد میکنند ، برخورد با آن نکرده ایم. ما شروع به خراشیدن سطح آنچه سفر میتواند باشد نکرده ایم و در مرحله مقدمانی هستیم زیرا آنگونه که مذاهب با سفربرخورد میکنند ، برخورد با آن نکرده ایم. ما شروع به خراشیدن سطح آنچه سفر میتواند باشد نکرده ایم و در مرحله مقدمانی هستیم زیرا آنگونه که مذاهب با سفربرخورد میکنند ، برخورد با آن نکرده ایم. اگر شما در دنیای هنر هستید، ببینید که ادیان با هنر چه میکنند. اگر شما در دنیای هنر هستید، ببینید که ادیان با هنر چه میکنند. و اگر به هر شکلی مربی و تعلیم دهند هستید، ببینید که چگونه ادیان ایده هایشان را گسترش میدهند. و اگر به هر شکلی مربی و تعلیم دهند هستید، ببینید که چگونه ادیان ایده هایشان را گسترش میدهند. خدای من، شاید شما با این ایده موافق نباشید، اما مکانیسمهای و روشهای بسیار موثری برای انجام این کار وجود دارد. خدای من، شاید شما با این ایده موافق نباشید، اما مکانیسمهای و روشهای بسیار موثری برای انجام این کار وجود دارد.

14:55خُب واقعا نتیجه گیری من این است که شما شاید با دین و مذهب موافق نباشید، خُب واقعا نتیجه گیری من این است که شما شاید با دین و مذهب موافق نباشید، اما در نهایت ، در بسیاری جهات ادیان بسیار ظریف، بسیار پیچیده، بسیار هوشمند هستند اما در نهایت ، در بسیاری جهات ادیان بسیار ظریف، بسیار پیچیده، بسیار هوشمند هستند اما در نهایت ، در بسیاری جهات ادیان بسیار ظریف، بسیار پیچیده، بسیار هوشمند هستند که مناسب نیست که آنها فقط برای افراد مذهبی رها شوند، آنها(ادیان) برای همه ما هستند. که مناسب نیست که آنها فقط برای افراد مذهبی رها شوند، آنها(ادیان) برای همه ما هستند.

15:10بسیار سپاسگزارم.

15:12( تشویق تماشاگران)

15:29کریس آندرسون: واقعا این بحث شجاعانه ایست، به دلیل اینکه بحث شما بصورتی است که ممکن است در برخی محاقل مورد تمسخر دیگران قرار بگیرید . کریس آندرسون: واقعا این بحث شجاعانه ایست، به دلیل اینکه بحث شما بصورتی است که ممکن است در برخی محاقل مورد تمسخر دیگران قرار بگیرید . کریس آندرسون: واقعا این بحث شجاعانه ایست، به دلیل اینکه بحث شما بصورتی است که ممکن است در برخی محاقل مورد تمسخر دیگران قرار بگیرید .

15:35شما میتوانید از دو جهت مورد اصابت گلوله قرار بگیرید. میتوانید مورد اصابت گلوله خداناباوران های کله شق و سر سخت، و یا آنهایی که کاملا باور دارند، قرار بگیرید.

15:42ک.ا: موشک هایی از شمال آکسفورد در هر لحظه در حال آمدن هستند.

15:44آ.ب: بدون شک.

15:46ک.ا: اما شما راجع به یک جنبه از دین صحبت نکردید جنبه ای که خیلی از مردم ممکنه معتقد باشن که طرح شما میتونست از اون برداشت کنه،جنبه ای که خیلی از مردم ممکنه معتقد باشن که طرح شما میتونست از اون برداشت کنه، که اون جنبه از دین حسی است که — (در واقع ممکن است این حس مهم ترین حس برای یک فرد مذهبی باشد — تجربه معنوی، نوعی از ارتباط با چیزی که بزرگتر از شما میباشد. تجربه معنوی، نوعی از ارتباط با چیزی که بزرگتر از شما میباشد. تجربه معنوی، نوعی از ارتباط با چیزی که بزرگتر از شما میباشد. آیا در خداناباوری نسخه دوم جایی برای این تجربه وجود دارد؟

16:06آ.ب: کاملا. من مثل خیلی از شما افرادی را ملاقات کرده ام که چیزهایی مثل این را میگویند،» آیا چیزی بزرگتر از ما آنجا نیست، چیز دیگری وجود نداره؟» آ.ب: کاملا. من مثل خیلی از شما افرادی را ملاقات کرده ام که چیزهایی مثل این را میگویند،» آیا چیزی بزرگتر از ما آنجا نیست، چیز دیگری وجود نداره؟» آ.ب: کاملا. من مثل خیلی از شما افرادی را ملاقات کرده ام که چیزهایی مثل این را میگویند،» آیا چیزی بزرگتر از ما آنجا نیست، چیز دیگری وجود نداره؟» و من میگویم «البته» , و آنها پاسخ میدهند، » آیا تو یه جورایی مذهبی و دینی نیستی؟» و من جواب میدهم ،»نه.» چرا این حس رمزآلود و معماگونه، این احساس سرگیجه آور از مقیاس جهان، نیاز به همراهی به یک احساس عرفانی دارد؟ و من جواب میدهم ،»نه.» چرا این حس رمزآلود و معماگونه، این احساس سرگیجه آور از مقیاس جهان، نیاز به همراهی به یک احساس عرفانی دارد؟ و من جواب میدهم ،»نه.» چرا این حس رمزآلود و معماگونه، این احساس سرگیجه آور از مقیاس جهان، نیاز به همراهی به یک احساس عرفانی دارد؟تنها با کمک علم و مشاهده به تنهایی میتوانند آن حس را برای ما فراهم کنند، علوم وتنها مشاهده به ما این احساس بدون نیاز معنویت را میدهند، بنابراین من نیازی به این را احساس نمی کنم. علوم وتنها مشاهده به ما این احساس بدون نیاز معنویت را میدهند، بنابراین من نیازی به این را احساس نمی کنم. جهان بسیار عظیم و ما بسیار کوچک و ناچیز هستیم، و نیازی به بودن یک موجود مذهبی و فرازمینی نیست. جهان بسیار عظیم و ما بسیار کوچک و ناچیز هستیم، و نیازی به بودن یک موجود مذهبی و فرازمینی نیست. بنابر این فرد میتوانداین را با اصلاح لحظات معنوی بخوانند بدون باور به معنویت. بنابر این فرد میتوانداین را با اصلاح لحظات معنوی بخوانند بدون باور به معنویت.

16:42ک.ا: اجازه بدهید سوالی از شما بکنم. چند نفر از شما ممکن است بگویند که دین برای آنها بسیار مهم است؟ چند نفر از شما ممکن است بگویند که دین برای آنها بسیار مهم است؟ آیا یک فرآیند هم ارز و مشابهی هست که نوعی اتصال و پل ارتباطی بین چیزی که شما دربارش صحبت کردید و چیزی که میخواهید به آنها بگوئید، باشد؟ آیا یک فرآیند هم ارز و مشابهی هست که نوعی اتصال و پل ارتباطی بین چیزی که شما دربارش صحبت کردید و چیزی که میخواهید به آنها بگوئید، باشد؟ آیا یک فرآیند هم ارز و مشابهی هست که نوعی اتصال و پل ارتباطی بین چیزی که شما دربارش صحبت کردید و چیزی که میخواهید به آنها بگوئید، باشد؟

16:58آ.ب: میخواهم بگویم فاصله و شکافهای زیادی در زندگی سکولار وجود دارد و آن شکاف‌ها میتوانند پر شوند. آ.ب: میخواهم بگویم فاصله و شکافهای زیادی در زندگی سکولار وجود دارد و آن شکاف‌ها میتوانند پر شوند. اینطور نیست ، همانطور که تلاش کردم که نشان دهم، این بدین معنی نیست که اگر شما مذهبی باشید باید همه چیزها را بپذیرید ، و یااینکه اگرمذهبی نباشید پس شما از همه این چیزهای خوب ببُرید. این بدین معنی نیست که اگر شما مذهبی باشید باید همه چیزها را بپذیرید ، و یااینکه اگرمذهبی نباشید پس شما از همه این چیزهای خوب ببُرید. این بدین معنی نیست که اگر شما مذهبی باشید باید همه چیزها را بپذیرید ، و یااینکه اگرمذهبی نباشید پس شما از همه این چیزهای خوب ببُرید. این بدین معنی نیست که اگر شما مذهبی باشید باید همه چیزها را بپذیرید ، و یااینکه اگرمذهبی نباشید پس شما از همه این چیزهای خوب ببُرید. این بسیار غم انگیز است که ما دائما میگوئیم، «من اعتقاد ندارم پس من اجتماعی ندارم، بنابر این من از اصول اخلاقی بیرون می بُرم، پس من نمیتوانم به سفر زیارتی و حج بروم.» این بسیار غم انگیز است که ما دائما میگوئیم، «من اعتقاد ندارم پس من اجتماعی ندارم، بنابر این من از اصول اخلاقی بیرون می بُرم، پس من نمیتوانم به سفر زیارتی و حج بروم.» این بسیار غم انگیز است که ما دائما میگوئیم، «من اعتقاد ندارم پس من اجتماعی ندارم، بنابر این من از اصول اخلاقی بیرون می بُرم، پس من نمیتوانم به سفر زیارتی و حج بروم.» این بسیار غم انگیز است که ما دائما میگوئیم، «من اعتقاد ندارم پس من اجتماعی ندارم، بنابر این من از اصول اخلاقی بیرون می بُرم، پس من نمیتوانم به سفر زیارتی و حج بروم.» شخصی میگوید » بی معنیه ، چرا که نه؟» و واقعا این روح سخنرانی من بود. چیزهای زیادی برای جذب کردن وجود دارد. خدا ناشناسی نمیبایستی خودش را از منابع غنی ادیان جدا کند.

17:31ک.ا: به نظر میرسد افراد زیادی از اعضای جامعه تد از خداناباوران هستند. ک.ا: به نظر میرسد افراد زیادی از اعضای جامعه تد از خداناباوران هستند. اما شاید بیشتر افراد در این جامعه دقیقا فکر نمیکنند که دین خیلی زود مترود خواهد اما شاید بیشتر افراد در این جامعه دقیقا فکر نمیکنند که دین خیلی زود مترود خواهد و میخواهند زبانی را برای گفتگوی سازنده بیابند و میخواهند زبانی را برای گفتگوی سازنده بیابند و برای احساسی مانند اینکه ما واقعا میتوانیم با هم صحبت . گفتگو کنیم و حداقل چیزهای مشترکمان را با هم درمیان بگذاریم. و برای احساسی مانند اینکه ما واقعا میتوانیم با هم صحبت . گفتگو کنیم و حداقل چیزهای مشترکمان را با هم درمیان بگذاریم. ایا ما احمق هستیم که خوشبین باشیم درباره احتمال وجود جهانی که به جای مذهب خواسته بزرگی برای تفرقه و جنگ باشد که در آنجا بتوان اتصال و پل ارتباطی را ایجاد کرد. ایا ما احمق هستیم که خوشبین باشیم درباره احتمال وجود جهانی که به جای مذهب خواسته بزرگی برای تفرقه و جنگ باشد که در آنجا بتوان اتصال و پل ارتباطی را ایجاد کرد. ایا ما احمق هستیم که خوشبین باشیم درباره احتمال وجود جهانی که به جای مذهب خواسته بزرگی برای تفرقه و جنگ باشد که در آنجا بتوان اتصال و پل ارتباطی را ایجاد کرد. ایا ما احمق هستیم که خوشبین باشیم درباره احتمال وجود جهانی که به جای مذهب خواسته بزرگی برای تفرقه و جنگ باشد که در آنجا بتوان اتصال و پل ارتباطی را ایجاد کرد. ایا ما احمق هستیم که خوشبین باشیم درباره احتمال وجود جهانی که به جای مذهب خواسته بزرگی برای تفرقه و جنگ باشد که در آنجا بتوان اتصال و پل ارتباطی را ایجاد کرد.

18:01نه، ما باید نسبت به تفاوتها معقول و مودب باشیم. ادب فضیلتیست که بسیار نادیده گرفته شده است. (ادب) ریاکارانه دیده شده است. اما باید برگردیم به موقعیتی وقتی که ما خدا ناشناس هستیم و کسی میگوید،»خوب میدونید من روزهای دیگه دعا کردم،» اما باید برگردیم به موقعیتی وقتی که ما خدا ناشناس هستیم و کسی میگوید،»خوب میدونید من روزهای دیگه دعا کردم،» و شما مودبانه آن را نادیده میگیرید. و ازش می گذرید. زیرا شما با نود درصد از چیزها موافقید، زیرا شما دیدگاه مشترکی در مورد چیزهای زیادی دارید، و خیلی مودبانه متمایز و متفاوت هستید. و گمان میکنم این چیزی است که جنگهای مذهبی گدشته نادیده گرفته اند. آنها امکان هماهنگی در عدم توافق را نادیده گرفته اند.

18:32ک.ا: در نهایت، آیا این چیزی که شما پیشنهاد که یک مذهب نیست، بلکه چیز دیگری است ، آیا این نیاز به یک رهبردارد، وآیا داوطلب هستی که یک پاپ ( برای آن باشی)؟ ک.ا: در نهایت، آیا این چیزی که شما پیشنهاد که یک مذهب نیست، بلکه چیز دیگری است ، آیا این نیاز به یک رهبردارد، وآیا داوطلب هستی که یک پاپ ( برای آن باشی)؟ ک.ا: در نهایت، آیا این چیزی که شما پیشنهاد که یک مذهب نیست، بلکه چیز دیگری است ، آیا این نیاز به یک رهبردارد، وآیا داوطلب هستی که یک پاپ ( برای آن باشی)؟ ک.ا: در نهایت، آیا این چیزی که شما پیشنهاد که یک مذهب نیست، بلکه چیز دیگری است ، آیا این نیاز به یک رهبردارد، وآیا داوطلب هستی که یک پاپ ( برای آن باشی)؟

18:40( خنده تماشاگران)

18:42آ.ب: خوب، یک چیزی که همه ما در مورد آن مشکوک هستیم رهبران منفرد و مشخص است. خوب، یک چیزی که همه ما در مورد آن مشکوک هستیم رهبران منفرد و مشخص است. (خداناباوری) نیازی به (رهبر) ندارد. من سعی کردم چهارچوبی را برای آن طراحی کنم و امیدوارم که مردم بتوانند در این غالب قرار بگیرند. من سعی کردم چهارچوبی را برای آن طراحی کنم و امیدوارم که مردم بتوانند در این غالب قرار بگیرند. من یک نوع چهارچوب گسترده را طراحی کردم. اما همانطور که گفتم، هرچه که شما باشید، اگر شما در صنایع مسافرتی هستید، کمی این سفر را بروید. و اگر در صنایع ارتباطات و اجتماعی هستید، به مذهب نگاه کنید و کمی کارهای اجتماعی کنید. خُب این یک پروژه ویکی است.

19:03( خنده تماشاگران)

19:05آلن بسیار سپاسگزارم برای ایجاد جرقه برای گفتگویهای بعدی.

19:08( تشویق تماشاگران)

http://bikhoda.persianblog.com

http://bikhodae.blogspot.com

http://bidin2016.blogspot.co.uk

برهان وحی‌های متناقض

برهان وحی‌های متناقض


قائلان به برهان وحی‌های متناقض(به انگلیسی: Argument from inconsistent revelations) می گویند ادیان بسیاری بر مبنای وحی از سوی خدا وجود دارند؛ اما مشخص است که این وحی‌های متناقض نمی‌توانند همگی صحیح باشند.

هرچند گاهی اوقات از این مدعا به عنوان برهانی در اثبات عدم وجود خدا نام برده می شود، اما عمدتاً به عنوان استدلالی در تبیین کثرت گرایی دینی، یا استدلالی ضد شرط‌بندی پاسکال، به کار می رود.

religion_distribution

http://bikhoda.persianblog.com

bikhodae.blogspot.com

http://bidin2016.blogspot.co.uk

بی‌خدایی و دین

بی‌خدایی و دین


میزانی که یک فرد می‌تواند بی‌خدا محسوب شود و در آن واحد پیرو مذاهبی که به طور سنتی یکتاپرست، چندخداپرست، یا ناخداباور بوده‌اند باشد در الهیات بحث‌انگیز است. برخی کسانی که مذهبی یا دارای عقاید معنوی هستند گاه خود را بی‌خدا می‌نامند، درحالیکه عده‌ای دیگر معتقدند این اساساً متناقض است؛ یک بی‌خدا نمی‌تواند باور دینی داشته باشد.

540px-%d8%a8%db%8c%d8%ae%d8%af%d8%a7%db%8c%db%8c-svg

bikhodae.blogspot.co.uk

خداناباوری

خداناباوری یا بی‌خدایی یا خداانکاری یا الحاد، در معنای عام، رد باور به وجود خدا است. در معنایی محدودتر، بی‌خدایی این موضع است که هیچ خدایی وجود ندارد. در جامع‌ترین معنا، بی‌خدایی به سادگی، عدم باور به وجود هر گونه خداست. بی‌خدایی نقطهٔ روبروی خداباوری است، که در کلی‌ترین شکل، اعتقاد به وجود حداقل یک خدا می‌باشد.

واژه آتئیسم در زبان انگلیسی از واژه یونانی atheos (به یونانی: ἄθεος) گرفته شده است که به معنای بی خدایان است. این واژه در گذشته با دلالت ضمنی منفی، در اطلاق به کسانی به کار رفته که بی اعتقاد به خدایانی می‌شدند که در جامعه در سطح گسترده مورد پرستش قرار می‌گرفته‌است. با گسترش آزادی اندیشه و پرسش‌گری شک‌گرایانه و متعاقباً انتقادات رو به فزونی از دین، کاربرد این اصطلاح محدودتر و هدفمند شد. نخستین افرادی که به طور رسمی خود را با واژه «بی‌خدا» تعریف می‌کردند در قرن ۱۸ام بودند.

براهین بی‌خدایی گسترده‌اند و گستره گسترده‌ای از استدلال‌های فلسفی، اجتماعی و تاریخی را در بر می‌گیرند. استدلال‌ها برای عدم باور به خدای ماوراءالطبیعه به شمار نبود شواهد تجربی، مسئله شر، برهان وحی‌های متناقض و اختفای الهی است. با وجود اینکه بسیاری بی‌خدایان فلسفه‌های سکولار را برگزیده‌اند، برای بی‌خدایی هیچ ایدئولوژی یا مسلک فکری و رفتاری واحدی وجود ندارد. بسیاری بی‌خدایان بر این باورند که بی‌خدایی، نسبت به خداباوری، یک جهان‌بینی بهینه‌تر است، در نتیجه بار اثبات بر دوش بی‌خدایان نیست که ثابت کنند خدا وجود ندارد، بلکه بر دوش خداباوران است که برای باور خود دلیل بیاورند.

در فرهنگ غربی، غالباً بی‌خدایان را منحصراً بی‌دین یا ماده‌باور می‌پندارند در حالی که در برخی نظام‌های ایمانی نیز بی‌خدایی وجود داشته‌است؛ از جمله در ادیان ناخداباوری چون آیین جین، برخی اشکال آیین بودا که از باور به خدایان حمایت نمی‌کنند، و شاخه‌هایی از آیین هندو که بی‌خدایی را موضعی صادق اما نامناسب برای رشد معنوی انسان می‌دانند.

به این دلیل بی‌خدایی مفاهیم گوناگونی دارد، تعیین شمار دقیق بی‌خدایان کار دشواری است. بر اساس یکی از برآوردها، در حدود ۲٫۳٪ جمعیت جهان بی‌خدا هستند، در حالی که ۱۱٫۹٪ از توصیف بی‌دین برای خود استفاده می‌کنند. طبق آماری دیگر، بیشترین میزان کسانی که خود را بی‌خدا معرفی می‌کنند در کشورهای غربی وجود، و آن هم به میزان‌های مختلف، که از درصدهای تک رقمی کشورهایی چون لهستان، رومانی و قبرس آغاز شده؛ و به ۸۵٪ در سوئد (۱۷٪ بی‌خدا)، ۸۰٪ در دانمارک، ۷۲٪ در نروژ و ۶۰٪ در فنلاند می‌رسد.[۱۱] تا ۶۵٪ ژاپنی‌ها خودشان را بی‌خدا، ندانم‌گرا یا بی‌اعتقاد می‌دانند. طبق گزارش مرکز تحقیقات پیو، از میان کسانی که وابستگی به دینی ندارند و خود را «بدون دین» می‌دانند، ۲٪ جمعیت آمریکا خود را «بی‌خدا» می‌دانند. بر پایه یک آمارگیری جهانی در سال ۲۰۱۲، ۱۳٪ شرکت‌کنندگان خود را بی‌خدا دانسته‌اند.

تعاریف و تمایزها[ویرایش
نویسندگان در مورد بهترین تعریف و طبقه‌بندی برای خداناباوری با هم اختلاف نظر دارند، به این شکل که برای چه موجودات فراطبیعی صادق است، که آیا خود یک ادعای مستقل است یا صرفاً فقدان آن است، و آیا نیازمند رد آگاه و صریح است. بی‌خدایی سازگار با ندانم‌گرایی دانسته شده‌است، و همچنین در تقابل با آن در نظر گرفته شده‌است. انواع دسته‌بندی‌ها برای تمیز اشکال بی‌خدایی وجود دارند.

محدوده[ویرایش]
یکی از دلایلی که بر سر تعریف بی‌خدایی ابهام و اختلاف وجود دارد نبودن تعاریف مورد توافق عام درباره واژگانی چون الوهیت و خدا است. کثرت و تنوع مفاهیم خدا و الوهیت‌ها منجر به ایده‌های مختلف در کاربرد بی‌خدایی می‌گردد. برای مثال، رومیان باستان، مسیحیان را متهم به بی‌خدایی می‌کردند زیرا مسیحیان، خدایان پگان را پرستش نمی‌کردند. به تدریج، اینطور استفاده از دور خارج شد، زیرا خداباوری به عنوان باوری فراگیر برای هر نوع باور به الوهیت به‌کار رفت.[۲۵]

با توجه به طیف وسیعی از پدیده‌هایی که رد می‌شوند، بی‌خدایی می‌تواند تقابل با هر چیزی چون وجود یک خدا، وجود هر گونه مفاهیم معنوی، فراطبیعی و یا متعالی در باورهایی چون بودیسم، هندوئیسم، جینیسم و تائویسم را شامل شود.[۲۶]

صریح و ضمنی[ویرایش]
نوشتار اصلی: بی‌خدایی صریح و ضمنی
تعاریف بی‌خدایی، بسته به درجه اهمیتی که فرد برای ایده خدایان قائل می‌شود تا بی‌خدا محسوب گردد متفاوت است. گاهی، بی‌خدایی به سادگی نبود اعتقاد به وجود خدایان تعریف می‌شود. چنین تعریف گسترده‌ای، نوزادان و کسانی که تا به‌حال در معرض ایده‌های خداباورانه قرار نگرفته‌اند را شامل می‌شود. در سال ۱۷۲۲، بارون دولباخ در این باره گفته‌است «تمام کودکان بی‌خدا متولد می‌شوند؛ هیچ ایده‌ای نسبت به خدا ندارند.».[۲۷] به طور مشابه، جرج اچ. اسمیت (۱۹۷۹) پیشنهاد می‌کند: «انسانی که با خداباوری آشنا نشده باشد بی‌خدا است زیرا به وجود خدا اعتقاد ندارد. این دسته‌بندی کودکانی که ظرفیت درک موضوع را داشته باشند ولی تابه‌حال از این مسائل بی‌اطلاع بوده‌اند را هم شامل می‌شود. این حقیقت که چنین کودکی به خدا اعتقاد ندارد او را واجد شرایط بی‌خدا بودن می‌کند.»[۲۸] اسمیت برای توضیح این مسئله اصطلاح بی‌خدایی ضمنی را ابداع کرده‌است که اشاره به «فقدان عقیده خداباورانه بدون رد آگاهانه آن» دارد، و اصطلاح بی‌خدایی صریح را برای تعریف مفهوم عام‌تر ناباوری آگاهانه به‌کار برده‌است. ارنست نیگل با این دسته‌بندی بی‌خدایی اسمیت که آن را «فقدان خداباوری» دانسته مخالفت کرده‌است، و تنها بی‌خدایی صریح را «بی‌خدایی» به معنای واقعی دانسته‌است.

مثبت و منفی
نوشتار اصلی: بی‌خدایی مثبت و منفی
فیلسوفانی چون آنتونی فلو[۳۰] و مایکل مارتین[۲۵] تمایزی میان بی‌خدایی مثبت (قوی/سخت) و بی‌خدایی منفی (ضعیف/نرم) قائل شده‌اند. بی‌خدایی مثبت، تاکید صریح و روشن این است که خدایان وجود ندارند. بی‌خدایی منفی تمام انواع دیگر نا-خداباوری را شامل می‌شود. بر اساس این دسته‌بندی، هر کسی که خداباور نیست یا بی‌خدای مثبت است یا منفی. اصطلاحات قوی و ضعیف جدید هستند، درحالیکه اصطلاحات منفی و مثبت منشا قدیمی‌تری دارند، و به معنای کمی متفاوت در ادبیات فلسفی و متکلمان کاتولیک به کار رفته‌اند.[۳۱] بر اساس این مرزبندی بی‌خدایی، اکثر ندانم‌گرایان بی‌خدا به شمار می‌آیند.

با اینکه برای مثال، فیلسوفانی چون مارتین، ندانم‌گرایی را منتهی به بی‌خدایی منفی می‌دانند،[۱۶] برخی ندانم‌گرایان دیدگاه خود را متفاوت از بی‌خدایی می‌دانند،[نیازمند منبع] و آن را موجه‌تر از خداباوری یا بی‌نیاز به اعتقاد راسخ همچون آن نمی‌دانند.[۳۲] گاهی این ادعا که داشتن دانش درباره وجود یا عدم وجود خدا غیرقابل دسترس است بیانگر این دانسته شده که بی‌خدایی چون خداباوری نیازمند جهش ایمانی است.[۳۳][منبع نامعتبر؟] پاسخ‌های رایج بی‌خدا به این مدعی این است که گزاره‌های اثبات نشده ایمانی همان میزان از ناباوری را می‌طلبند که هر گزاره اثبات‌نشده دیگری می‌طلبد،[۳۴] و همچنین اثبات‌ناپذیری وجود خدا به این مفهوم نیست که احتمال وجود و عدم وجود خدا یکسان است.[۳۵] در این باره، فیلسوف اسکاتلندی، جی. جی. سی. اسمارت استدلال می‌کند «گاهی اوقات کسی که در حقیقت بی‌خدا است شاید خود را عمیقاً ندانم‌گرا بداند، به دلیل اینکه یک شک‌گرایی فلسفی تعمیم‌یافتهٔ غیرمنطقی ممکن است مانع این شود که ما بگوییم، به جز حقایق ریاضی و منطق صوری، در واقع هیچ چیز دیگری را حقیقتاً نمی‌دانیم.»[۳۶] در نتیجه، برخی نویسندگان بی‌خدا از جمله ریچارد داوکینز ترجیح می‌دهند میان دیدگاه خداباور، ندانم‌گرا و بی‌خدا در یک طیف احتمال خداباورانه تفاوت قائل شوند.[۳۷]

تعریف به عنوان غیرممکن یا غیرضروری[ویرایش]
تا قبل از سده هجدهم، وجود خدا تا حدی در جهان غرب پذیرفته شده بود که حتی احتمال بی‌خدایی واقعی زیر سؤال بود. این عقیده که نظریه فطرت خوانده می‌شود بر این است که تمام افراد از زمان تولد به خدا اعتقاد دارند؛ و این به شکلی دلالت به این دارد که بی‌خدایان بایستی در انکار به سر برند.[۳۸]

همچنین دیدگاه دیگری وجود دارد که معتقد است بی‌خدایان در شرایط سخت به سرعت خداباور می‌شوند. برای مثال؛ ادعاهای تغییر کیش در بستر مرگ، یا ضرب‌المثل در سنگرها بی‌خدایی نیست از این جمله هستند.[۳۹] با این حال، نمونه‌هایی بر خلاف چنین ادعاهایی وجود داشته‌اند، از جمله مواردی که در واقع «بی‌خدایان در سنگرها» حضور داشته‌اند.[۴۰]

برخی بی‌خدایان خود واژه بی‌خدایی را غیرضروری می‌دانند. سم هریس در کتاب نامه‌ای به ملت مسیحی نوشته‌است:

در واقع، «بی‌خدایی» واژه‌ای است که نباید وجود داشته باشد. هیچ‌کسی نیازی ندارد که خود را ناطالع‌بین یا غیرکیمیاگر بنامد. ما برای کسانی که شک دارند که هنوز الویس زنده‌است یا فضایی‌ها کهکشان‌ها را طی کرده‌اند تا دامداران و گله آنها را دستمالی کنند، واژه اختصاصی نداریم. بی‌خدایی چیزی نیست به جز صداهایی که افراد معقول در مقابل باورهای ناموجه دینی بروز می‌دهند.[۴۱]

مفاهیم[ویرایش]

پل آنری دیتریش، بارون دولباخ مدافع بی‌خدایی در سده ۱۸ام.
منبع ناخشنودی انسان، جهل او نسبت به طبیعت است. لجاجتی که او با عقاید کورکورانه با بی‌خردی در هم می‌کشد، که با تار و پود وجود او آمیخته، پیامدش تعصبی است که ذهن‌اش را فرامی‌گیرد، جلوی رشدش را گرفته، و او را برده تخیل می‌کند، به نظر می‌آید که او به اشتباه دائمی محکوم گشته‌است.

— دولباخ، سیستم طبیعت[۴۲]
گسترده‌ترین تقسیم‌بندی میان انواع بی‌خدایی، نوع عملی و نظری آن است.

بی‌خدایی عملی[ویرایش]
نوشتار اصلی: خدانامهم‌دانی
در بی‌خدایی عملی یا پرگماتیک، همچنین اپاتئیسم (خدانامهم‌دانی) نامیده شده‌است، افراد طوری زندگی می‌کنند که انگار هیچ خدایی وجود ندارد و پدیده‌های طبیعی را بدون توسل به الهیات توضیح می‌دهند. طبق این جهان‌بینی وجود خدایان رد نمی‌شود ولی غیرضروری یا بیهوده تلقی می‌شود؛ خدایان نه دلیلی برای زندگی ارائه می‌دهند، و نه در زندگی روزمره تاثیری دارند.[۴۳] گونه‌ای از بی‌خدایی عملی که در جامعه علمی وجود دارند طبیعت‌گرایی متافیزیکی است – «فرض ضمنی یا اتحاد طبیعت‌گرایی فلسفی در روش علمی با یا بدون قبول یا پذیرش کامل آن.»[۴۴]

بی‌خدایی عملی اشکال متفاوتی به خود می‌گیرد:

عدم انگیزه دینی – اعتقاد به خدایان عمل اخلاقی، عمل دینی یا هر نوع عمل دیگری برنمی‌انگیزد؛
حذف فعال مشکل خدایان و دین از پی‌گیری‌های فکری و عملی؛
بی‌تفاوتی – نبود هیچ گونه علاقه به موضوع خدایان یا دین؛ یا
بی‌اطلاعی از مفهوم خدایان.[۴۵]
بی‌خدایی نظری[ویرایش]
عدم نیاز به اقامه برهان[ویرایش]
نوشتار‌های اصلی: قوری چای راسل، هیولای اسپاگتی پرنده و اسب تک‌شاخ صورتی نامرئی
در طول قرن‌ها، فلاسفهٔ خداباور، دلایلی برای اثبات وجود خدا آورده‌اند. اکثر این دلایل به چهار ردهٔ اصلی هستی‌شناسی، کیهان‌شناسی، غائی و اخلاقی تقسیم می‌شوند. به طور کلی، بی‌خدایان بر این باورند که این دلایل رد شده‌اند. در دوره معاصر، برخی فلاسفه خداناباور چون برتراند راسل ارائه برهان در اثبات عدم وجود خدا را اصولاً ناممکن دانستند، و اشیای موهومی را مثال آوردند که رد کردنشان ممکن نیست، اما این ردناپذیری باعث نمی‌شود که باور به وجودشان موجه باشد. راسل در مقام تمثیل از اصطلاح قوری چای سماوی بهره جست. با استقبال از مفهوم قوری آسمانی، اژدها در گاراژ من توسط کارل سیگن،[۴۶] و هیولای اسپاگتی پرنده به وسیله بابی هندرسون مطرح شدند.

اما گروهی که از یک سو نظر راسل را مطلوبشان دیدند، و از سوی دیگر بی علاقه به ارائه برهان برای بی‌خدایی هم نبودند، درصدد جمع این دو خواسته برآمدند؛ و به این ترتیب اسب تک‌شاخ صورتی نامرئی زاده شد. اسبی که هرچند موهومی است، و بی اعتقادی به آن دلیل و برهان نیاز ندارد، اما به دلیل خود-متناقض بودن، قابل رد است. بر این اساس پلی میان تمثیل راسل و براهین منطقی اثبات عدم وجود خدا زده شد.

براهین وجودی[ویرایش]
بی‌خدایی نظری (یا تئوریک) به اقامه براهین صریح علیه وجود خدایان می‌پردازد، و به براهین رایج خداباورانه مانند برهان نظم و شرطبندی پاسکال پاسخ می‌دهد. بی‌خدایی نظری معمولاً یک هستی‌شناسی است، به طور دقیق‌تر یک هستی‌شناسی فیزیکی. این در حالی است که خداباوران دلایل محکم و متقنی مانند برهان امکان و وجوب، برهان صدیقین و … برای اثبات خداوند آورده اند.

براهین معرفت‌شناختی[ویرایش]
نوشتار‌های اصلی: بی‌خدایی ندانم‌گرا و ناشناخت‌گرایی الهیاتی
بی‌خدایی معرفت‌شناختی استدلال می‌کند که مردم نمی‌توانند وجود خدا را بدانند یا تعیین کنند. پایه بی‌خدایی معرفت‌شناختی ندانم‌گرایی است، که اشکال مختلف به خود می‌گیرد. در فلسفه حلول، خدا از جهان جدایی‌پذیر نیست، از جمله از ذهن فرد، و خودآگاهی هر فرد به این سوژه قفل شده‌است. طبق این گونه ندانم‌گرایی، محدودیت دیدگاه، مانع هر گونه استنتاج عینی از باور به خدا به موضوع موجودیت خدا می‌شود. ندانم‌گرایی خردگرایانه کانت و روشنگری تنها دانشی که از عقلانیت آدمی سرچشمه گرفته باشد می‌پذیرند؛ این گونه بی‌خدایی بر این است که از نظر اصولی خدایان شناخت‌پذیر نیستند و در نتیجه نمی‌توان به وجودشان پی برد. شک‌گرایی، بر اساس ایده‌های هیوم ادعا می‌کند که قطعیت درباره هر موضوعی غیرممکن است، بنابراین فرد نمی‌تواند به طور قطع بداند که خدا وجود دارد یا ندارد. هرچند، او بر این عقیده بود که چنان مفاهیم متافیزیکی غیرقابل مشاهده‌ای بایستی به عنوان «سفسطه و توهم» رد شوند.[۴۷] تخصیص ندانم‌گرایی به بی‌خدایی مورد مناقشه‌است، و طبق برخی نظرات می‌تواند جهان‌بینی جداگانه‌ای محسوب گردد.[۴۳]

دیگر براهین بی‌خدایی که می‌توان تحت عناوین معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی دسته‌بندی کرد، پوزیتویسم منطقی و خداناشناس‌دانی است، که واژگان پایه‌ای چون «خداً و عباراتی چون «خدا قادر مطلق است» را بدون معنی یا غیرمفهوم می‌دانند. ناشناخت‌گرایی الهیاتی بر این باور است که عباراتی چون «خدا وجود دارد» بیانگر گزاره خاصی نیستند، و پوچ و بدون معنی شناختی هستند. استدلال شده که چنین افرادی هم در اشکال مختلف بی‌خدایی و هم ندانم‌گرایی قرار می‌گیرند. فیلسوفان ای. جی. آیر و تئودور ام. درینج هر دو دسته را رد می‌کنند، و معتقدند هر دو گروه (بی‌خدا و ندانم‌گرا) اینکه «خدا وجود دارد» یک گزاره مفهوم است را می‌پذیرند؛ و در عوض ناشناخت‌گرایی را در یک دسته به طور جداگانه طبقه‌بندی می‌نمایند.[۴۸][۴۹]

براهین متافیزیکی[ویرایش]
نوشتار‌های اصلی: فیزیکالیسم و یگانه‌انگاری
بی‌خدایی متافیزیکی شامل تمام دکترین‌هایی است که معتقد به یگانه‌انگاری متافیزیکی (همگنی واقعیت) هستند. بی‌خدایی متافیزیکی ممکن است: الف) مطلق باشد -که انکار صریح وجود خدا و وابسته به یگانه‌انگاری ماده‌باور (تمام گرایش‌های ماده‌گرا از دوران کهن تا عصر حاضر) است. ب) انکار ضمنی خدا در تمام فلسفه‌هایی که، ضمن اینکه وجود یک مطلق را می‌پذیرند، معتقدند چنین مطلقی ویژگی‌هایی که به یک خدا نسبت داده می‌شود ندارد: از جمله تعالی، کاراکتر شخصیتی و یگانگی. بی‌خدایی نسبی با یگانه‌انگاری ایدئالیستی (همه‌خدایی، خدافراگیردانی، دادارباوری) پیوند داده شده‌است.[۵۰]

اپیکور به عنوان اولین واضع مسئله شر شناخته شده‌است. دیوید هیوم در گفتگوها در باب دین طبیعی (۱۷۷۹) از اپیکور نقل می‌کند که در یک سری پرسش‌ها عنوان می‌کند:[۵۱] «آیا خداوند مایل به جلوگیری از بدی هست، اما نمی‌تواند؟ پس او قادر مطلق نیست. آیا او قادر است، اما مایل نیست؟ پس او بدخواه است. آیا او هم قادر و هم مایل است؟ پس او مبداء شر است. آیا او نه قادر و نه مایل است؟ پس چرا او را خدا بنامیم؟»
براهین منطقی[ویرایش]
نوشتار‌های اصلی: وجود خدا § براهین قیاسی، برهان شر و برهان اختفای الهی
بی‌خدایی منطقی بر این است که انواع مفاهیم خدا مثل خدای شخص‌وار مسیحیت دارای ویژگی‌های منطقاً غیرممکن هستنند. این گونه بی‌خدایان براهین قیاسی علیه وجود خدا اقامه می‌کنند که مدعی‌اند بین برخی ویژگی‌های خدا ناسازگاری وجود دارد؛ مانند کمال، وضعیت آفریدگاری، تغییرناپذیری، علم لایتناهی، حضور در همه جا، قادر مطلق، خیر اعلی، تعالی، شخص‌وارگی، غیرفیزیکی‌بودن، عدالت و رحمت.[۵۲]

بی‌خدایان تئودسی بر این باورند که جهان با تجاربی که در آن است نمی‌تواند با ویژگی‌هایی که معمولاً به خدا یا خدایان الهیدانان نسبت داده شده سازگار باشد. آنها استدلال می‌کنند که یک خدای عالم مطلق، قادر مطلق و خیر اعلی با جهانی که در آن شر و درد و رنج وجود دارد و مهر الهی از بسیاری افراد پنهان است هم‌خوانی ندارد.[۵۳] برهان‌های مشابهی به گوتاما بودا بنیان‌گذار بودیسم،[۵۴] اپیکور، هیوم و دیگران نسبت داده شده‌است. موارد دیگری همچون برهان طراحی ضعیف و برهان وحی‌های متناقض را نیز می‌توان کم و بیش در این حوزه دانست.

روایت‌های تقلیل گرایانه از دین[ویرایش]
نوشتار‌های اصلی: ریشه فرگشتی دین، روان‌شناسی فرگشتی دین و روان‌شناسی دین
فیلسوفانی مانند لودویگ فویرباخ و زیگموند فروید استدلال کرده‌اند که خدا و دیگر باورهای دینی اختراعات انسانی هستند، که برای پرکردن انواع نیازها و خواسته‌های روان‌شناختی و احساسی ساخته شده‌اند. این دیدگاه بودایی‌ها هم هست.[۵۵] کارل مارکس و فریدریش انگلس که تحت تاثیر کارهای فویرباخ بودند، استدلال کردند اعتقاد به خدا و دین کارکردهای اجتماعی دارند، و توسط کسانی که قدرت را در دست دارند برای کنترل قشر کارگر استفاده می‌شوند. بر اساس میخائیل باکونین، «ایده خدا به معنی کناره‌گیری عقل انسان و عدالت اوست؛ و در سلب آزادی بشر قاطع‌ترین است، و لزوماً در تئوری و عمل به بردگی بشر می‌انجامد.» او کلام قصار معروف ولتر که اگر خدا نبود باید آن را اختراع می‌کردیم، برعکس نمود و عنوان کرد: «اگر خدا واقعاً وجود دارد، باید او را برکنار کنیم.»[۵۶]

فلسفه‌های بی‌خدا[ویرایش]
نوشتار‌های اصلی: انسان‌گرایی و اگزیستانسیالیسم بی‌خدا
بی‌خدایی ارزش‌شناختی یا سازنده، وجود خدا را به نفع «مطلقیت والاتر» مثل انسانیت رد می‌کند. این گونه از بی‌خدایی حامی انسانیت به عنوان سرچشمه مطلق اخلاقیات و ارزش‌هاست، و به افراد اجازه می‌دهد که مشکلات را بدون توسل به خدا حل نمایند. بر خلاف این دیدگاه، یکی از انتقادهای رایج از بی‌خدایی این بوده‌است که -انکار وجود خدا منجر به نسبی‌گرایی اخلاقی می‌شود، و در نتیجه ما را بدون بنیاد اخلاقی باقی می‌گذارد،[۵۷] یا اینکه منجر به زندگی بی‌معنی و تیره‌روز می‌گردد.[۵۸] بلز پاسکال در کتاب تأملات خود برای این دیدگاه استدلال کرده‌است.[۵۹]

فیلسوف فرانسوی ژان پل سارتر خود را به عنوان نماینده‌ای برای «اگزیستانسیالیسم بی‌خدا» معرفی نمود.[۶۰] او کمتر نگران رد وجود خدا بود و بیشتر درصدد این بود که «انسان نیاز دارد… خود را باز یابد و درک کند که هیچ چیزی نمی‌تواند او را از خودش نجات دهد، حتی اثبات معتبر وجود خدا.»[۶۱] سارتر گفته‌است که نتیجه فرعی بی‌خدایی او این است که «اگر خدا وجود ندارد، حداقل یک موجود وجود دارد که در او وجود بر ماهیت مقدم است، موجودی که قبل از اینکه توسط هیچ مفهومی تعریف شود وجود دارد… این موجود انسان است.»[۶۰] پیامد عملی این شکل از بی‌خدایی توسط سارتر اینطور بیان شده که چون هیچ قانون پیشینی یا ارزش مطلقی برای استناد در مورد آنچه در رفتار انسان حاکمیت دارد وجود ندارد، انسان‌ها «محکوم» هستند تا آن را برای خودشان بسازند، و از این لحاظ «انسان» مسئول مطلق هر کاری است که انجام می‌دهد.[۶۲]

پاسخ اسلام به خداناباوری[ویرایش]
جعفر سبحانی فقیه و فیلسوف شیعی در نوشتاری نسبت به خداناباوری پاسخ داده و به این فلسفه ایراداتی را وارد کرد .یک فیزیکدان اگر بخواهد با دریافت‌های خود، وجود ماوراء طبیعت را نفی کند، به سان جنینی است که در رحم مادر، خارج رحم را انکار کند و بگوید: آسمان و زمین و دریا و اقیانوسی وجود ندارد. جهان و شرق و غرب آن، همین رحم است که من در آن پرورش می‌یابم. ولی این قضاوت از او پذیرفته نیست و به همین روی، وقتی پرده‌ها از میان رفت و دیده به جهان گشود، از قضاوت خود، نادم و پشیمان می‌شود و عالم دیگری را می‌بیند، که در آن زمان در عقل او نمی‌گنجید، چه نیکو می‌گوید شاعره نغز سخن:

مرغک اندر بیضه چون گردد پدید گوید اینجا بس فراخ است و سپید

عاقبت کان حصن سخت از هم شکست عالمی بیند بسی بالا و پست

گه پرد آزاد در کهسارها گه چرد سرمست در گلزارها [۶۳]

جعفر سبحانی همچنین به برتراند راسل و شبه او اینچنین پاسخ داده است : جناب راسل بین دو مسئله خلط کرده است:

1. هر پدیده‌ای پدید آورنده دارد.

2. هر موجودی پدید آورنده دارد.

آن‌که صحیح است، همان گزاره اولی است که موضوع آن پدیده است، یعنی چیزی که نبوده و بعداً پدید آمده است که البته نیاز به پدید آورنده دارد.

و اما دومی کاملاً غلط است، زیرا موضوع گزاره (موجود)، اعم از پدیده و غیرپدیده است، چیزی که اصلاً مسبوق به عدم نبوده و به اصطلاح ازلی بوده است، نمی‌توان برای آن پدید آورنده‌ای اندیشید وگرنه دچار تناقض می‌شویم، زیرا اگر قدیم است پس پدید آورنده ندارد و اگر علتی دارد، پس قدیم نیست، بلکه حادث است.[۶۳]

هشت دسته براهین اثبات وجود خدا به حصر استقرایی عبارتند از:

دسته اول: براهین وجودی یا وجود شناختی یا هستی شناختی ( Ontological Argument )
دسته دوم: براهین وجوب و امکان یاعلت اولی یا جهان شناختی( Cosmological Argument )
دسته سوم: براهین غایت شناختی( Teological Argument )
دسته چهارم: براهین درجات کمال
دسته پنجم: برهان از راه حوادث و تجارب خاص
دسته ششم: براهین اخلاقی( Moral Argument )
دسته هفتم: برهان اجماع عام یا فطرت
دسته هشتم: براهین احتمالات( Probability Argument ).[۶۴]
بی‌خدایی، دین و اخلاقیات[ویرایش]
نوشتار‌های اصلی: بی‌خدایی و دین، نقد بی‌خدایی، اخلاق‌شناسی سکولار و اخلاق سکولار
ارتباط با جهان‌بینی‌ها و رفتار اجتماعی[ویرایش]
جامعه‌شناس فیل زاکرمن با تحلیل تحقیقات علوم اجتماعی در مورد سکولاریته و ناباوری، به این نتیجه رسیده‌است که رفاه اجتماعی با بی‌دینی ارتباط مستقیم دارد. نتایج او، به ویژه در مورد بی‌خدایی در ایالات متحده به این صورت است:[۶۵][۶۶]

در مقایسه با افراد مذهبی در آمریکا، «بی‌خدایان و افراد سکولار» کمتر ملی‌گرا، متعصب، یهودستیز، نژادپرست، جزم‌گرا، قوم‌گرا، ذهن بسته و اقتدارگرا هستند.
در ایالت‌های آمریکا که بیشترین میزان بی‌خدا را دارند میزان قتل کمتر از حد متوسط است. در ایالت‌هایی که بیشترین میزان مذهبی‌ها را دارند میزان قتل بیشتر از حد متوسط است.
بی‌خدایی و بی‌دینی[ویرایش]

به خاطر عدم حضور خدای خالق در بودیسم، معمولاً آیینی ناخداباور توصیف می‌شود.
افراد بی‌خدا معمولاً بی‌دین در نظر گرفته می‌شوند، ولی برخی فرقه‌ها در داخل ادیان بزرگ هم وجود خدای شخص‌وار و خالق را رد می‌کنند.[۶۷] در سال‌های اخیر، برخی فرقه‌های مذهبی خاص شاهد افزایش شمار پیروان آشکارا بی‌خدا شده‌اند، از جمله بی‌خدایی یهودی یا اومانیستی[۶۸][۶۹] و بی‌خدایی مسیحی.[۷۰][۷۱][۷۲]

بی‌خدایی مثبت، در دقیق‌ترین تعریف، متضمن هیچ باوری خارج از عدم باور به خدا نیست؛ به عنوان مثال؛ بی‌خدایان می‌توانند اعتقادات معنوی مختلف داشت باشند. به همین دلیل، بی‌خدایان ممکن است باورهای اخلاقی مختلف داشته باشند، طیف گسترده‌ای از جهانی‌گرایی اخلاقی در انسان‌گرایی که معتقد است کدهای اخلاقی بایستی به طور یکنواخت برای تمام انسان‌ها صدق کنند، تا پوچ‌گرایی اخلاقی که معتقد است اخلاقیات بی‌معنی است، را در بر می‌گیرند.[۷۳]

فیلسوفانی چون ژرژ باتای، اسلاوی ژیژک[۷۴] و الن دو باتن[۷۵] استدلال نموده‌اند که بی‌خدایان باید به عنوان عملی جسورانه، دین را باز پس بگیرند، دقیقاً به این علت که دین بدون ضمانت در انحصار خداباوران قرار نداشته باشد.

فرمان الهی در مقابل اخلاقیات[ویرایش]
اگرچه طبق بدیهی گرایی فلسفی معمای ائوتوفرون افلاطون، نقش خدایان در تعیین خوب و بد، غیرضروری و اختیاری دانسته شده، این برهان که اخلاقیات باید ناشی از خدا باشد و اخلاقیاتی که از خدا حاصل نشده باشد نمی‌تواند وجود داشته باشد، یکی از بحث‌های دائمی فلسفی و سیاسی بوده‌است.[۷۶][۷۷][۷۸] احکام اخلاقی مثل «قتل بد است» به عنوان قوانین الهی تلقی می‌شوند، که نیازمند قاضی و قانون‌گذار الهی است. اگرچه، بسیاری از بی‌خدایان استدلال می‌کنند که درنظرگرفتن اخلاقیات به صورت قانونی یک مقایسه نادرست است، و اخلاقیات رابطه‌ای مثل رابطه میان قانون و قانون‌گذار ندارد.[۷۹] فریدریش نیچه معتقد به اخلاقیات مستقل از خداباوری بود، و اظهار نمود که اخلاقیات مبتنی بر خدا «حقیقتی در بر دارد تنها اگر خدا حقیقی باشد – با توجه به [بودن یا نبودن] ایمان به خدا می‌ایستد یا فرو می‌ریزد.»[۸۰][۸۱][۸۲]

سیستم‌های اخلاقی هنجاری وجود دارند که نیازمند اصول و قواعد رسیده از جانب خدا نیستند. از جمله آنها، اخلاق فضیلت‌گرا، قرارداد اجتماعی، اخلاق کانتی، فایده‌گرایی و عینی‌گرایی هستند. سم هریس، نسخه اخلاقی (قانون‌سازی اخلاقی) پیشنهاد داده که در آن این تنها یک مسئله فلسفی نیست، بلکه می‌تواند به صورت معنی‌داری توسط علم اخلاق صورت گیرد. هر نوع سیستم علمی اینچنینی بایستی به نقدهای مغالطه طبیعت‌گرایانه نیز پاسخگو باشد.[۸۳]

فیلسوفانی چون سوزان نیمن[۸۴] و جولیان بگینی[۸۵] مدعی‌اند رفتار کردن اخلاقی تنها به خاطر دستور الهی به معنای واقعی رفتار اخلاقی نیست، بلکه تنها اطاعت کورکورانه‌است. بگینی استدلال می‌کند که بی‌خدایی پایه و اساس بهتری برای اخلاقیات دارد، زیرا پایه اخلاقی خارج از دستورهای دینی برای ارزیابی دستورهای اخلاقی لازم است -برای اینکه برای مثال قادر به تشخیص باشیم که «نباید دزدی کرد» غیراخلاقی است حتی اگر دستورهای دینی فرد به او نیاموزند- و در نتیجه، بی‌خدایان این مزیت را دارا هستند که بیشتر متمایل به چنین ارزیابی‌هایی هستند.[۸۶] فیلسوف معاصر بریتانیایی، مارتین کوهن نمونه‌های تاریخی شکنجه و برده‌داری که توسط کتاب مقدس تایید می‌شده‌اند را ذکر نموده و نتیجه‌گیری کرده که دستورهای دینی پیرو رسوم سیاسی و اجتماعی هستند نه برعکس آن. او همچنین اشاره می‌کند که این مسئله در فیلسوفانی که به ظاهر بی‌طرف و عینی هستند نیز وجود دارد.[۸۷]

خطرهای دین[ویرایش]
نوشتار اصلی: نقد دین
برخی بی‌خدایان صاحب‌نام از جمله برتراند راسل، کریستوفر هیچنز، دنیل دنت، سم هریس و ریچارد داوکینز، با استناد به آنچه جنبه‌های مضر آموزه‌ها و اعمال دینی می‌دانند به انتقاد از ادیان پرداخته‌اند.[۸۸] معمولاً بی‌خدایان به مباحثه با مدافعان دین پرداخته، و بر سر این که آیا ادیان منفعت خالصی برای افراد و جامعه دارند بحث می‌کنند.

یکی از برهان‌هایی که دین را مضر می‌داند توسط بی‌خدایانی چون سم هریس ارائه می‌شود که معتقدند، تکیه ادیان غربی بر روی حاکمیت الهی منجر به اقتدارگرایی و دگماتیسم می‌شود.[۸۹] بی‌خدایان همچنین به داده‌هایی استناد می‌کنند که بیانگر ارتباطی میان بنیادگرایی دینی و دین بیرونی (وقتی دین به خاطر منافع پنهان به‌کار می‌رود)[۹۰] و اقتدارگرایی، جزم‌گرایی، و تعصب است.[۹۱] اینطور استدلال‌ها، در کنار رویدادهای تاریخی به عنوان شواهدی برای خطرات دین مانند جنگ‌های صلیبی، تفتیش عقاید، تعقیب جادوگران، حملات تروریستی و غیره ذکر می‌شوند، و از آنها به عنوان پاسخی به کارکردهای مثبت دین استفاده می‌شود.[۹۲] در پاسخ به این اتهام‌ها، مومنان از بی‌خدایی دولتی در نقاطی چون شوروی و کشتارهای دسته‌جمعی آنها مثال می‌آورند.[۹۳][۹۴] در پاسخ به این، بی‌خدایانی چون سم هریس و ریچارد داوکینز اظهار می‌کنند، که جنایات آن رژیم‌ها نه به علت بی‌خدایی بلکه به خاطر پیروی از مارکسیسم جزم‌گرا بوده‌است، و هرچند افرادی چون استالین و مائو بی‌خدا بوده‌اند ولی اعمال‌شان را به نام بی‌خدایی انجام نداده‌اند.[۹۵][۹۶]

ریشه‌شناسی[ویرایش]

واژه یونانی αθεοι (آتئوی) که در نامه به افسسیان (۲:۱۲) در اوایل سده ۳ میلادی به چشم می‌خورد. این واژه معمولاً به صورت «[افراد] بدون خدا» ترجمه شده‌است.[۹۷]
در یونان باستان صفت آتئوس ἄθεος به معنی «بی‌خداً بود. استفاده اولیه این واژه تقریباً بار سرزنشی به معنی بی‌دینی یا خدانشناسی داشت. در سده ۵ پیش از میلاد، این واژه کاربرد خاص‌تری یافت که به معنی قطع روابط با خدایان یا انکار وجود خدایان بود. ترجمه مدرن آتئوس بیشتر معنی «بی‌خدایانه» می‌دهد. به عنوان اسم انتزاعی ἀθεότης (آتئوستس) برابر «بی‌خدایی» است. سیسرون این واژه را از یونانی به لاتین به صورت atheos نویسه‌گردانی کرد. این واژه در منازعه‌های میان مسیحیان اولیه و هلنیست‌ها استفاده فراوان داشت، که هر کدام از دو گروه به عنوان صفتی تحقیرآمیز، دیگری را به آن متهم می‌کرد.[۹۸]

بی‌خدا برای اولین بار در فرانسوی به صورت athée پیش از atheism انگلیسی به معنی «کسی که منکر یا ناباور به وجود خداست» در ۱۵۶۶ مورد استفاده قرار گرفت.[۹۹][۱۰۰] آتئیست (بی‌خدا) به عنوان برچسبی برای عمل بی‌خدایانه از اوایل ۱۵۷۷ به‌کار رفته است.[۱۰۱] واژه آتئیسم در انگلیسی از فرانسوی athéisme گرفته شده که نخستین بار در ۱۵۸۷ در انگلیسی هم به‌کار رفته‌است.[۱۰۲] واژگان مشابه آن ساخته شدند، برای مثال واژگان دئیست[۱۰۳] در ۱۶۲۱، تئیست[۱۰۴] در ۱۶۶۲، دئیسم[۱۰۵] در ۱۶۷۵ و تئیسم[۱۰۶] در ۱۶۷۸ به وجود آمدند. واژه تئیسم (خداباوری) در تضاد با دئیسم (دادارباوری) به‌کار می‌رفت.

کارن آرمسترانگ می‌نویسد «در سده‌های ۱۶ و ۱۷، واژه ‹آتئیست› هنوز به طور انحصاری به مفهوم جدل‌آمیز به کار می‌رفت… واژه آتئیست یک توهین تلقی می‌شد، و هیچ‌کس خوابش هم نمی‌دید که خود را آتئیست بنامد.»[۱۰۷] در اواسط سده ۱۷ هنوز تصور می‌شد که عدم باور به خدا غیرممکن است.[۱۰۸]

استفاده از واژه آتئیسم (بی‌خدایی) برای توصیف عقاید خود اولین بار در اواخر سده ۱۸ در اروپا اتفاق افتاد، و به طور خاص برای عدم اعتقاد به خدای توحیدی ادیان ابراهیمی بود.[۱۰۹] در سده ۲۰، جهانی‌سازی به گسترش مفهوم این واژه به ناباوری به تمام خدایان کمک کرد، اگرچه هنوز در جامعه غربی آتئیسم به طور ساده به مفهوم «ناباوری به خداً است.[۲۵]

در زبان فارسی، واژه «بی‌خدایی» به عنوان برابر آتئیسم، در سال‌های اخیر با توجه به کاربردهای اینترنتی رواج پیدا کرده‌است.[نیازمند منبع]

تاریخ[ویرایش]
نوشتار اصلی: تاریخ بی‌خدایی
اگرچه اصطلاح بی‌خدایی ریشه در سده ۱۶ در فرانسه دارد،[۱۰۲] ایده‌هایی که امروزه بتوان آنها را بی‌خدایانه دانست از دوره ودایی و کلاسیک باستان وجود داشته‌اند.

ادیان اولیه هندی[ویرایش]
نوشتار اصلی: بی‌خدایی در هندوئیسم
مکاتب بی‌خدا در افکار اولیه هندی یافت می‌شوند و در تاریخ دین ودائی وجود داشته‌اند.[۱۱۰] در میان شش مکتب ارتدکس فلسفه هندو، قدیمی‌ترین آن که سامخیا است خدا را نپذیرفته‌است، و مکتب میماسا نیز مفهوم خدا را رد نموده‌است.[۱۱۱] مکتب ماده‌باور و بی‌خدایانه کارواکا که ریشه در سده شش قبل از میلاد در هند دارد، صریح‌ترین مکتب بی‌خدایانه در فلسفه هندی (مشابه مکتب کورنائیان در یونان) است. این شاخه از فلسفه هندی به علت مخالفت با اقتدار وداها، مخالف با باور عمومی پنداشته شده، و در نتیجه جز شش مکتب ارتدکس هندو نیست؛ ولی از لحاظ وجود اندیشه‌های ماده‌باور در داخل هندوئیسم جالب توجه است.[۱۱۲] چترجی و داتا معتقدند که آنچه از فلسفه کارواکا باقی‌مانده پراکنده‌است، و بیشتر دانسته‌ها در مورد آن از انتقادهای باقی‌مانده از مکاتب دیگر است تا از کارواکا به عنوان سنتی زنده.

سایر فلسفه‌های هندی که بی‌خدایانه در نظر گرفته می‌شوند شامل سامخیای کلاسیک و پوروا میماسا هستند. ردکردن خدای خالق و شخص‌وار در هند، در جینیسم و بودیسم نیز مشاهده شده‌است.[۱۱۳]

کلاسیک باستان[ویرایش]

در آپولوژی افلاطون، سقراط (در تصویر) توسط ملتوس متهم به باور نداشتن به خدایان شد.
بی‌خدایی در غرب ریشه در فلسفهٔ پیشاسقراطی در یونان باستان دارد، ولی تا اواخر عصر روشنگری به شکل متمایز خود درنیامده بود.[۱۱۴] دیاگوراس در سده ۵ قبل از میلاد «نخستین بی‌خداً نامیده شده‌است،[۱۱۵] و سیسرون در کتاب در باب طبیعت خدایان از او یاد نموده‌است.[۱۱۶] اتم‌گرایانی چون دموکریت سعی در توضیح جهان به صورت کاملاً ماتریالیستی و بدون توسل به نیروهای ماوراءالطبیعه و معنوی کردند. کریتیاس، ادیان را ساخته بشر می‌دید و معتقد بود برای ترساندن مردم برای دنباله‌روی از دستور اخلاقی ساخته شده‌اند.[۱۱۷] پرودیکوس نیز اظهارات آشکارا بی‌خدایانه در آثار خود دارد. فیلودموس درباره پرودیکوس گزارش نموده که او معتقد بوده «خدایان باورهای عامه نه وجود دارند نه می‌فهمند، بلکه انسان بدوی، [از روی تحسین، خدا می‌داند] میوه‌های زمین و هر چیزی که باعث به وجود آمدنش شده‌است.» پروتاگوراس گاهی بی‌خدا تلقی شده، ولی بیشتر عقاید ندانم‌گرایانه داشته‌است. وی اظهار نموده «در مورد خدایان، من قادر به کشف آن نیستم که آیا وجود دارند یا ندارند، یا به چه شکل هستند، زیرا که موانع بسیاری برای دانستن وجود دارد، از جمله ابهام موضوع و کوتاهی عمر بشر.»[۱۱۸] در سده ۳ قبل از میلاد، فیلسوفان یونانی تئودوروس اهل سرینه[۱۱۶][۱۱۹] و استراتو اهل لمپساکوس[۱۲۰] به وجود خدا اعتقاد نداشتند.

سقراط (۴۷۱-۳۹۹ ق. م) در ذهنیت عمومی آتنی‌ها، به فلسفه پیشاسقراطی گرایش داشت که به دنبال توضیح طبیعی وقایع و رد توضیح الهی پدیده‌ها بود. هرچند، چنین تعابیری دقیق نبوده‌اند، اندیشه‌های او در نمایش کمیک آریستوفانس به نام ابرها تصویر شده‌اند، و او بعدها به اتهام بی‌تقوایی و اغفال ذهن جوانان محاکمه و اعدام شد. گفته شده در محاکمه سقراط، او اتهام بی‌خدا بودنش را انکار کرده و عالمان هم‌دوره‌اش نیز دلیل اندکی برای شک در این مدعا داشته‌اند.[۱۲۱][۱۲۲]

اوهمروس (۳۳۰-۲۶۰ ق. م) این دیدگاه را منتشر ساخت که خدایان تنها حاکمان خدا انگار شده‌اند، آنها در واقع فاتحان و بنیان‌گذاران گذشته‌اند، و فرقه‌ها و مذاهب در حقیقت تداوم پادشاهی‌های ازدست‌رفته و ساختارهای سیاسی قبلی بوده‌اند.[۱۲۳] هرچند او به معنای دقیق بی‌خدا نبود، اوهمروس بعدها متهم به «گسترش بی‌خدایی در سطح زمین با نابود کردن خدایان» شد.[۱۲۴]

شخصیت مهم دیگر در تاریخ بی‌خدایی، اپیکور (۳۰۰ ق. م) بود. او با استفاده از ایده‌های دموکریت و اتم‌گرایان، فلسفه‌ای ماتریالیستی بنا نهاد که در آن جهان توسط قوانین احتمالات بدون نیاز به مداخله الهی اداره می‌شد. اگرچه او بر این باور بود که خدایان وجود دارند، وی معتقد بود که آنها علاقه‌ای به زندگی انسان ندارند. هدف روش اپیکوری، دستیابی به آرامش خاطر بود و یکی از راه‌های آن رو کردن ترس از خشم خدا به عنوان باوری غیرمنطقی است. اپیکوریان زندگی پس از مرگ را نیز منکر می‌شدند و نیازی به ترس از عذاب الهی بعد از مرگ نمی‌دیدند.[۱۲۵]

فیلسوف رومی، سکستوس امپریکوس بر این عقیده بود که فرد بایستی قضاوت درباره تمام باورها را به حال تعویق بگذارد، که این نوعی شک‌گرایی موسوم به پایرونیسم بود. این دیدگاه بر این بود که هیچ چیزی ذاتاً بد نیست، و آتاراکسیا (آرامش ذهن) با تعلیق قضاوت حاصل می‌شود. آثار نسبتاً حجیم باقی‌مانده از او تاثیر به‌سزایی در فیلسوفان بعدی گذاشته‌است.[۱۲۶]

مفهوم «بی‌خداً در طول دوران کلاسیک تغییر یافته‌است. برای مثال، مسیحیان اولیه از جانب غیرمسیحیان بی‌خدا انگاشته می‌شدند زیرا به خدایان پگان اعتقاد نداشتند.[۱۲۷] در طول امپراتوری روم، مسیحیان به خاطر انکار وجود خدایان رومی و به ویژه نپرستیدن امپراتور اعدام می‌شدند. وقتی مسیحیت تحت حاکمیت تئودئوس اول در سال ۳۸۱ دین دولتی شد، کفرگویی جرمی قابل مجازات گردید.[۱۲۸]

اوایل قرون وسطی تا رنسانس[ویرایش]
نحله فکری افکار بی‌خدایانه در اروپا طی قرون وسطای اولیه و قرون وسطی کمیاب بود (تفتیش عقاید قرون وسطی را ببینید)؛ در عوض، مابعدالطبیعه، دین و الهیات عقاید غالب در این دوره بودند.[۱۲۹] با این حال، جنبش‌هایی طی این دوره به وجود آمدند که دارای عقاید هتدرودوکس در مورد خدای مسیحیت بودند؛ از جمله دیدگاه‌های خلاف باور عمومی درباره طبیعت، تعالی و دانستنی بودن خدا ارائه شدند. افراد و گروه‌هایی مانند جوهانس اسکوتوس اریجینا، دیوید دینانت، املریک بنا و برادران روح آزاد دارای دیدگاه مسیحی به همراه گرایش‌های پانتئیستی بودند. نیکولاس کوزا معتقد به نوعی ایمان‌گرایی بود که آن را دوکتا ایگنورنتیا («جهل آموخته») می‌نامید، و بر طبق آن، خدا ماورای دسته‌بندی انسانی قرار داشته، و دانش ما درباره خدا محدود به حدس و گمان دانسته می‌شد. ویلیام اکام، با مطرح نمودن محدودیت‌های نام‌گرایانه دانش بشری، الهام‌بخش جنبش‌های ضدمتافیزیکی شد. وی اظهار نمود که جوهره الهی با شهود یا عقل انسان قابل شناخت نیست. پیروان اوکام، مانند ژان میرکوری و نیکلاس اوترکوری این دیدگاه‌ها را بسط دادند. این جدایی میان ایمان و خرد، الهیدانان بعدی مانند جان وایکلیف، یان هوس و مارتین لوتر را تحت تاثیر قرار داد.[۱۲۹]

رنسانس زمینه بخش گسترش اندیشه آزاد و پرسش‌گری شک‌گرایانه شد. افرادی چون لئوناردو داوینچی به آزمایش‌گرایی به عنوان روشی برای توضیح پدیده‌ها روی آوردند و با استدلال‌های اتوریته دینی مقابله کردند. از دیگر منتقدان دین و کلیسا در این دوره می‌توان به نیکولو ماکیاولی، بنوانتور د پریه و فرانسوا رابله اشاره نمود.[۱۲۶]

اوایل دوره مدرن[ویرایش]
رنسانس و اصلاحات شاهد تشدید تعصبات مذهبی بودند. از جمله رویدادهای این دوره، نظام‌های جدید دینی، جناح‌بندی‌ها، هواخواهی‌های جهان کاتولیک و ظهور فرقه‌های تندروی پروتستان مانند کالونیست‌ها بود. این رقابت‌ها منجر به گسترش دامنه وسیعی از گمانه‌زنی‌های فلسفی و الهیاتی گردید. بخش بزرگی از این گمانه‌زنی‌ها بعدها به گسترش جهان‌بینی شک‌گرایانه دینی انجامید.

انتقاد از مسیحیت در سده‌های ۱۷ و ۱۸ میلادی رو به فزونی گذاشت، به ویژه در فرانسه و انگلستان، که به نظر معاصران در آنها ناآرامی‌های دینی وجود داشت. برخی متفکران پروتستان از جمله تامس هابس، فلسفه‌های ماتریالیستی و شک‌گرایانه نسبت به وقایع ماوراءالطبیعه را پیش رو گذاشتند، و افرادی چون فیلسوف یهودی-هلندی باروخ اسپینوزا، مشیت الهی را رد کرده و نوعی طبیعت‌گرایی پاننتئیستی را پیش رو نهادند. تا اواخر سده ۱۷، دئیسم توسط بسیاری روشنفکران مانند جان تولند (مبدع واژه «پانتئیست») پشتیبانی می‌شد.

اولین فرد آشکارا بی‌خدا، ماتیاس کنوتزن منتقد آلمانی دین بود که در سه نوشته در ۱۶۷۴ آن را اظهار نمود.[۱۳۰] به دنبال او دو نویسنده صریحاً بی‌خدای دیگر، کژیمرژ ویشتنرسنکی فیلسوف یسعوی سابق لهستانی و ژان ملیه کشیش فرانسوی آمدند.[۱۳۱] در ادامهٔ این روند در طول سده ۱۸، دیگر متفکران آشکارا بی‌خدا اعلام وجود کردند؛ از جمله بارون دولباخ، ژاک آندره نژون، و دیگر ماتریالیست‌های فرانسوی.[۱۳۲]

جوهر مسیحیت (۱۸۴۱) اثر لودویگ فویرباخ بسیاری از فیلسوفان بعد از او را تحت تاثیر قرار داد؛ از جمله انگلس، مارکس، اشتراوس، نیچه و ماکس اشتیرنر. او خدا را اختراعی انسانی و اعمال مذهبی را جهت پرکردن امیال می‌دانست. به این خاطر، او را پدر انسان‌شناسی دینی مدرن دانسته‌اند.
فیلسوف اسکاتلندی دیوید هیوم، معرفت‌شناسی شک‌گرا که برپایهٔ تجربه‌گرایی بود را بنیان‌گذاری کرد. همچنین فلسفهٔ ایمانوئل کانت پایهٔ امکان‌پذیری دانش مابعدالطبیعه را زیر سؤال برد. هر دو فیلسوف، پایه‌های مابعدالطبیعه الهیات طبیعی را تضعیف کردند و براهین کلاسیک وجود خدا را مورد انتقاد قرار دارند. با این حال آنها خود بی‌خدا نبودند.

انقلاب فرانسه، بی‌خدایی و ضدروحانی‌گری را از سالن‌ها خارج نموده و به حوزه عمومی وارد کرد. بارون دولباخ چهره‌ای برجسته در روشنگری فرانسوی بود. او به خاطر بی‌خدایی‌اش و نوشته‌های فراوان علیه دین، مشهورترین آنها سیستم طبیعت (۱۷۷۰) و همچنین مسیحیت پرده‌برداشته‌شده شناخته شده‌است. یکی از اهداف اصلی انقلاب فرانسه بازنگری و فرمان‌برداری روحانیت از دولت تحت قانون اساسی مدنی روحانیت بود. تلاش برای اجرای آن موجب خشونت‌های ضدروحانی‌گری و اخراج بسیاری از روحانیون از فرانسه شد. وقایع پر هرج و مرج سیاسی در پاریس انقلابی منجر به این شد که گروهی از رادیکال‌ها به نام ژاکوبین‌ها در ۱۷۹۳ قدرت را در دست بگیرد و دوره‌ای موسوم به دوران ترور آغاز شود. ژاکوبین‌ها دادارباور بودند و کالت وجود عالی را دین رسمی فرانسه کردند. برخی اطرافیان بی‌خدای ژاک رنه ابر درصدد آن برآمدند کالت خرد را جایگزین کنند، که نوعی شبه دین بی‌خدایانه بود که در آن الهه خرد وجود داشت. هر دو جنبش، به اجبار مسیحیت‌زدایی فرانسه کمک کردند. کالت خرد بعد از سه سال، وقتی رهبر آن ژاک ابر با گیوتین توسط ژاکوبین‌ها گردن زده شد به پایان رسید. آزار و اذیت ضدروحانی‌گری با عکس‌العمل ترمیدور پایان یافت.

عصر ناپلئونی سکولاریزاسیون جامعه فرانسه را نهادینه کرد، و به امید تشکیل یک جمهوری انعطاف‌پذیر به صدور انقلاب به شمال ایتالیا پرداخت. در سده ۱۹، بی‌خدایان در انقلاب‌های سیاسی-اجتماعی از جمله در تحولات ۱۸۴۸ در یگانگی ایتالیا و رشد جنبش جهانی سوسیالیستی نقش داشتند.

در نیمه دوم سده ۱۹، بی‌خدایی تحت تاثیر فیلسوفان حامی خردگرایی و آزاداندیشی حضور قابل توجهی یافت. بسیاری از فیلسوفان آلمانی در این دوره وجود خدایان را منکر شده و منتقد ادیان بودند؛ از جمله لودویگ فویرباخ، آرتور شوپنهاور، ماکس اشتیرنر، کارل مارکس و فریدریش نیچه.[۱۳۳]

از ۱۹۰۰[ویرایش]
نوشتار اصلی: بی‌خدایی حکومتی
بی‌خدایی در سده ۲۰ام، به ویژه به صورت بی‌خدایی عملی در بسیاری از جوامع به پیش رفت. اندیشه‌های بی‌خدایانه در طیف گسترده‌ای از فلسفه‌ها حضور یافت از جمله؛ اگزیستانسیالیسم، عینی‌گرایی، انسان‌گرایی سکولار، پوچ‌گرایی، آنارشیسم، پوزیتویسم منطقی، مارکسیسم، فمینیسم،[۱۳۴] و جنبش‌های عمومی علمی و خردگرایی.

پوزیتویسم منطقی و علم‌گرایی راه را برای نئوپوزیتویسم، فلسفه تحلیلی، ساختارگرایی و طبیعت‌گرایی باز کردند. نئوپوزیتویسم و فلسفه تحلیلی، خردگرایی کلاسیک و متافیزیک را به دور انداخته و به دفاع از تجربه‌گرایی و نام‌گرایی معرفت‌شناسانه پرداختند. طرفدارانی چون برتراند راسل به تاًکید وجود خدا را رد نمودند. لودویگ ویتگنشتاین در آثار اولیه خود سعی در جداسازی زبان متافیزیکی و ماوراءالطبیعه از گفتمان عقلانی کرد. ای. جی. آیر تحقیق ناپذیری و بی‌معنی بودن گزاره‌های دینی را با استناد به علوم تجربی مطرح نمود. به طور مشابه، ساختارگرایی لوی-استروس خاستگاه زبان دینی را ناخودآگاه انسان و بدون معنای متعالی دانست. جی. ان. فیندلی و جی. جی. سی. اسمارت استدلال نمودند که وجود خدا منطقاً ضروری نیست. طبیعت‌گرایان و یگانه‌انگاران ماتریالیستی همچون جان دیویی، جهان طبیعی را منشاً همه چیز دانسته و وجود خدا یا جاودانگی را رد کردند.[۳۶][۱۳۵]

سده ۲۰ام همچنین شاهد پیشرفت‌های سیاسی بی‌خدایی بود، که در نتیجه تفسیر آثار مارکس و انگلس انجام گرفت. بعد از انقلاب ۱۹۱۷ روسیه، آموزش دینی توسط حکومت ممنوع اعلام شد. با اینکه قانون اساسی اتحاد جماهیر شوروی در ۱۹۳۶ آزادی برقراری سرویس‌های دینی را تضمین کرده بود، حکومت شوروی تحت سیاست‌های بی‌خدایی حکومتی استالین، آموزش و پرورش را موضوع خصوصی نمی‌دانست؛ و آموزش دینی را غیرقانونی نموده و کمپین‌هایی برای متقاعدکردن مردم، گاهی با توسل به زور برای ترک دین به راه انداخت.[۱۳۶][۱۳۷][۱۳۸][۱۳۹][۱۴۰] بسیاری دولت‌های کمونیستی دیگر نیز با دین به مخالفت برخاسته و بی‌خدایی حکومتی را اجبار کردند؛[۱۴۱] از جمله حکومت‌های آلبانی،[۱۴۲][۱۴۳][۱۴ و در حال حاضر چین، کره شمالی و کوبا]

در سال ۱۹۶۶، مجله تایم در شماره‌ای مشهور پرسید: «آیا خدا مرده است؟»[۱۴۹] این در جواب جنبش‌های الهیات مرگ خدا بود، که به این مسئله استناد می‌کرند که نیمی از مردم دنیا در کشورهایی زندگی می‌کنند که در آنها حکومت‌های ضددینی بر سر کار هستند، و به نظر می‌رسید میلیون‌ها نفر در آفریقا، آسیا و آمریکای مرکزی از وجود خدای واحد بی‌اطلاع‌اند.[۱۵۰

در سال ۱۹۶۷، دولت آلبانیایی تحت حکومت انور خوجه بستن تمام نهادهای دینی در این کشور را اعلام کرد، و آلبانی را اولین حکومت رسماً بی‌خدا در دنیا اعلام نمود،[۱۵۱] اگرچه دین در آلبانی در ۱۹۹۱ به حال اول بازگشت. این رژیم‌ها موجب افزایش تصورات منفی از بی‌خدایی شدند، به ویژه در نقاطی چون ایالات متحده آمریکا که در آن احساسات ضدکمونیستی قوی بود. این در حالی بود که بسیاری بی‌خدایان برجسته نیز ضدکمونیست بودند.[۱۵۲]

از زمان سقوط دیوار برلین، شمار رژیم‌هایی که به صورت فعال ضد دین باشند به شدت کاهش یافته‌است. در سال ۲۰۰۶، تیموتی شاه در فوروم پیو اشاره کرد: «در سراسر جهان روندی در میان گروه‌های دینی عمده به وجود آمده که در آن جنبش‌های خدامحور و ایمان محور در حال تجربه افزایش اعتماد به نفس هستند و بر جنبش‌ها و ایدئولوژی‌های سکولار تاثیر می‌گذارند.»[۱۵۳] با این حال، گرگوری اس. پاول و فیل زاکرمن این را یک افسانه دانسته و معتقدند وضعیت واقعی بسیار پیچیده‌تر و ظریف‌تر از اینهاست.

وقوع حوادث تروریستی ۹/۱۱ با انگیزه دینی، موفقیت نسبی موسسه دیسکاوری در آمریکا برای تغییر برنامه درسی علوم برای افزودن ایده‌های آفرینش‌گرا، و پشتیبانی جورج دبلیو بوش از این ایده‌ها در سال ۲۰۰۵، همگی دست به دست هم منجر به انتشار کتاب‌هایی پرفروش توسط بی‌خدایان برجسته‌ای چون سم هریس، دنیل دنت، ریچارد داوکینز، ویکتور استنجر و کریستوفر هیچنز در آمریکا و در سطح جهانی شدند.[۱۵۵]

یک آمارگیری در سال ۲۰۱۰ نشان داد کسانی که خود را بی‌خدا یا ندانم‌گرا می‌دانند به طور متوسط اطلاعات بیشتری نسبت به پیروان ادیان بزرگ درباره دین دارند. ناباوران در پرسش‌هایی که درباره اصول ادیان پروتستان و کاتولیک بود امتیاز بیشتری کسب کردند. تنها مورمون‌ها و یهودیان به اندازه بی‌خدایان و ندانم‌گرایان اطلاعات دینی داشتند.[۱۵۶

خداناباوری نو
نوشتار اصلی: خداناباوری نو
خداناباوری نو نامی است که توسط برخی به جنبشی در اوایل سده ۲۱ اطلاق می‌گردد، که در آن نویسندگان بی‌خدا از این دیدگاه حمایت می‌کنند که «دین نبایستی صرفاً تحمل شود، بلکه باید با آن مقابله شود، مورد انتقاد قرار بگیرد و هر جا که آثارش نفوذ کرد بایستی با استدلال منطقی افشا شود.»[۱۵۷] این جنبش معمولاً با افرادی چون ریچارد داوکینز، دنیل دنت، سم هریس، کریستوفر هیچنز و ویکتور استنجر پیوند خورده‌است.[۱۵۸][۱۵۹] بسیاری کتاب‌هایی که به فهرست پرفروش‌ترین‌ها راه یافتند از این نویسندگان بین سال‌های ۲۰۰۴ و ۲۰۰۷ منتشر شده‌اند که پایهٔ بسیاری از مباحث بی‌خدایی نو را تشکیل می‌دهند.[۱۵۹] انجمن ایرانیان بی خدا که در سال ۱۳۹۲ شکل گرفت قصد دارد توجه را نسبت به مشکلات و خطرات موجود برای ترک دین در ایران به خصوص بی خدایان جلب کند.

ادیان ابراهیمی

ادیان ابراهیمی

یهودیت
نوشتار اصلی: بی‌خدایی یهودی
به طور کلی فرمولاسیون پایه‌ای یهودیت نیازمند اعتقاد به خدا است (که در نماز مهم یهودیت یعنی شماع متبلور شده‌است). در بسیاری جنبش‌های نوین یهودیت، خاخام‌ها نحوه رفتار فرد یهودی را بیانگر اینکه او پیرو یهودیت هست یا نه در نظر گرفته‌اند. در برخی از این جنبش‌ها پذیرفته شده که ممکن است فردی یهودیت را به عنوان سنت اجرا کند ولی در عین حال ندانم‌گرا یا بی‌خدا باشد.

مسیحیت
نوشتار اصلی: بی‌خدایی مسیحی
مسیحیت به عنوان دینی خداباور و مبلغ دین، معمولاً بی‌خدایی را کفرگویی می‌داند. بر اساس کتاب مزامیر ۱۴:۱ «احمق در دلش می‌گوید خدایی نیست. آنها فاسدند. کارهای زشت مرتکب می‌شوند. هیچ خوبی از آنها منتشر نمی‌شود.» اگرچه، در آمارگیری‌ها شمار زیادی مسیحی خودخوانده در بی‌خدایان آمریکا دیده می‌شود. برای مثال در آمارگیری هریس اینتراکتیو سال ۲۰۰۳، ۱۰٪ کسانی که خود را مسیحی پروتستان می‌خوانند و ۲۱٪ کسانی که خود را کاتولیک می‌نامند در حقیقت بی‌خدا هستند.[۱

اسلام
نوشتار اصلی: بی‌خدایی اسلامی
در اسلام بی‌خدایان را کافر می‌خوانند، واژه‌ای که برای چندخدایان هم استفاده می‌شد که به معنی انکارگر یا پوشاننده است. در اسلام گاهی کلمه کافر بار معنایی توهین به مقدسات را به همراه دارد. در عربی آن را الحاد می‌خوانند که معنی کفرگویی هم می‌دهد. مسلمانان آزاد نیستند که دین‌شان را عوض کنند یا بی‌خدا شوند.

ادیان هندی
بی خدایی در آیین‌های بودایی، هندو و جین معمولاً قابل قبول است.

هندوها با اینکه بی‌خدایی را قبول دارند، اما راه رسیدن به معنویت را برای یک بی‌خدا دشوار می‌دانند. پیروان جین عقیده دارند که خدا در واقع همان روح وارسته است. جینیست‌ها به خدای آفریننده باور ندارند اما عقیده دارند تعداد زیادی خدا در کیهان وجود دارد.

متون متعارف بودایی آفرینش ، وابستگی ضروریات اخلاقی به یک منبع الهی و مسئولیت انسان در قبال اعمال یک خدا (یا بالعکس) را تایید نکرده و گاه تکذیب می‌کنند. به همین دلیل آیین بودا به عنوان یک مذهب غیر ایزدگرایانه شناخته می‌شود. با این وجود همه‌ی متون بودایی به وجود ( و نه صلاحیت یا توانایی) تعداد بیشماری موجود روحانی معتقدند.

ادیان چینی
می‌توان برخی اشکال کنفسیوس‌گرایی و تائوئیسم را به شکلی غیر قابل اثبات ندانم‌گرا دانست؛ زیرا چیزی در مورد وجود موجودات فراتر یا لزوم ایمان به ایشان اظهار نمی‌کنند. هرچند در نوشته‌های کنفوسیانیسم اشاره‌هایی به عرش اعلی شده است که حاکی از قدرتی مافوق با معنایی ضمنی است.

گونه‌های مذهبی تائوئیسم به موجودات کیهانی گوناگونی اعتقاد درند که تمثیلی است از نیروهای متنوع در سرتاسر کائنات.[۱]

دیگر ادیان[ویرایش]
شیطان‌پرستی[ویرایش]
ساینتولوژی[ویرایش]
ساینتولوژی، به صورت آشکار ادعایی در مورد وجود خدا مطرح نمی‌کند.

ضدخدایی

ضدخدایی


ضدخدایی یا آنتی‌ته‌ایسم نوعی جهان‌بینی است که به نفی وجود خدا پرداخته، فعّالانه به مقابله با باور به خدا با استدلال مخرب بودن این باور می‌پردازد. از ضدخدایان معروف می‌توان به کریستوفر هیچنز و ریچارد داوکینز اشاره کرد.

bikhodaei